Finse boer balanceert op economische stoel

De Nulto-boerderij van Roger Lindroos bevindt zich op het adembenemende Finse archipel in de Oostzee. Dit archipel bestaat uit duizenden eilanden, waardoor Roger geregeld de ferry moet nemen om al zijn landbouwgrond te bereiken. “Van hier is het met een moderne tractor 40 minuten rijden naar mijn velden.”

Hier is de kern van zijn landbouwbedrijf: zijn boerderijgebouw, loodsen en een veld vroege aardappelen dat klaarstaat om geoogst te worden. “Vroege aardappelen waren mijn start. Ik ben begonnen als 19-jarige boer in 1987 en zaaide mijn eerste vroege aardappelen in 1990. Ik ben een gekke boer, die in maart klaarstaat om tijdens koude ochtenden aardappelen te planten.”

Vroege aardappelen zijn een ware delicatesse in Finland. “Finnen houden van vroege aardappelen.” Traditioneel worden ze tijdens feestdagen als de Zonnewende of het einde van het schooljaar gegeten in de schil, met veel boter, veel zout, haring en een beetje dille. “En misschien een schnaps”, lacht Roger.

Hij heeft dit jaar 12 ha vroege aardappelen staan, pal in het centrum van de Finse vroegeaardappelteelt. Driekwart van het 700 ha grote Finse areaal vroege aardappelen bevindt zich in Zuidwest-Finland – het totale aardappelareaal bedraagt net iets meer dan 18.000 ha. Dit resulteert in een oogst van ongeveer 10 miljoen kg vroege aardappelen per jaar. Om de Finse eetlust ervoor te stillen, wordt er nog eens een miljoen kg geïmporteerd.

Om op tijd klaar te zijn voor de feestdag die gepaard gaat met het einde van het schooljaar, begint Roger in maart al met planten, wanneer het nog koud is. Ondanks voorzorgsmaatregelen, komt dit met risico’s. “We zijn dit jaar heel vroeg begonnen, maar toen was het nog erg koud, dus zijn de aardappelen niet zo goed gegroeid als ik had gehoopt.” Een week voor ons bezoek op 3 juni zijn de eerste aardappelen geoogst. Tegen de Zonnewende op 21 juni denkt Roger klaar te zijn met zijn oogst, terwijl het seizoen in de rest van Finland tot half juli kan duren.

Hoe langer Roger immers wacht met oogsten, hoe minder hij krijgt voor zijn aardappelen. “Nu krijg ik 2 euro per kg, een goede prijs. Maar de prijs daalt elke dag.” Vroege aardappelen zijn een ware balansoefening, want ze worden ook met de dag groter. “De aardappelen groeien met 10% per dag. Stel je voor, deze aardappelen zijn morgen een tiende groter, maar tegelijk gaat de prijs naar beneden.”

Als alle aardappelen geoogst zijn op dit veld, is Roger van plan om er bloemen te zaaien. Zijn dochter trouwt binnenkort. “Het zal voor mij de eerste keer zijn dat ik bloemen teel, maar haar trouwfeest vindt hier plaats. Dit veld komt vol goudsbloemen te staan.”

Speciale machine

Tijdens ons bezoek demonstreert Roger een speciale machine om de aardappelen te oogsten, die werkt als een worteloogstmachine. De machine tilt de aardappelplanten bij het loof uit de grond, zodat de aardappelen zelf niet beschadigd raken. “Op deze manier blijft de schil helemaal heel. Dit is dé manier om vroege aardappelen te eten.” De oogstmachine is speciaal ontwikkeld door een voormalige landbouwer, nog geen 80 km ten noorden van zijn landbouwbedrijf.

Getrokken door een tractor dendert de machine voorbij. Erop staan 4 lokale jongeren die Roger in dienst heeft om de aardappelen te sorteren in kisten. “Vroeger was het een echte familieboerderij, met mijn 3 dochters die aardappelen plukten toen ze nog klein waren.” Zijn dochters helpen nog af en toe, maar ‘het is meer een bedrijf geworden dan een familieboerderij’. Dat roept bij Roger ambivalente gevoelens op. “Geen idee of het de juiste manier is, maar hoe doe je het anders als je groeit? Als landbouwer heb je goeie mensen nodig. Goede machines zijn niet slecht, maar je hebt mensen nodig die ze besturen.” Om de rest van zijn machines te besturen en te onderhouden heeft hij al 10 jaar 2 broers permanent in dienst. “Dat zijn experten, zij weten alles over machines.”

Als de aardappelen op deze voorzichtige manier geoogst worden, brengen ze Roger nog meer op dan normaal. Jammer genoeg is de markt hiervoor erg beperkt. “Klanten zijn niet bereid om het dubbele te betalen voor vroege aardappelen, zelfs als de aardappel veel beter is.” Deze aardappelen, ‘nog beter dan handgeoogst’, verkoopt hij in lokale winkels, markten en in een automaat in de nabijgelegen dorpskern.

De vroege aardappelen die over heel het land in de supermarkt terechtkomen, oogst hij met behulp van een grote Grimme-machine. “Het is een kwestie van geld. Deze machine kan 2.000 kg aardappelen per uur oogsten, de andere maar 400 kg.” Eenmaal geoogst, liggen ze de ochtend daarna gewassen en verpakt per kilo in de winkel in pakweg de hoofdstad Helsinki. “Mensen willen gemakshalve een zak openen, maar deze aardappelen zijn veel beter”, herhaalt Roger met trots boven een kistje pas geoogste vroege aardappelen.

Stevige stoel

Roger vergelijkt zijn landbouwbedrijf met een stoel en zijn verschillende bedrijfstakken met de poten. “Je hebt een paar poten nodig onder een stoel, anders valt die om. We proberen zoveel mogelijk poten onder de stoel te houden, zodat we er volgend jaar nog op kunnen zitten, maar elk jaar breekt er wel eentje.

Vroege aardappelen zijn een belangrijke poot. Op maar 12 ha vormen ze toch 15% van de omzet, terwijl zijn volledige landbouwbedrijf 530 ha telt, inclusief 60 bosland. Verder teelt hij nog granen, tuinbonen, oliehoudende gewassen en peulvruchten.

Naast het veld vroege aardappelen staat ook nog een serre van 1.300 m2 waar hij frambozen kweekt. Die zijn normaal gezien goed voor nog eens 15% van de omzet. Het levert een interessant vraagstuk op voor Roger dat bijna een derde van zijn omzet steunt op een 12 ha groot veld en een serre van 1.300 m2. “Leveren mijn aardappelen en frambozen geld op voor de tarwe? Of andersom?”

Daar komt nog bij dat de poot ‘frambozen’ dit jaar in 2 is gebroken. “Een vijfde van mijn planten is dood door wortelrot”, gromt Roger. “Dat wordt een probleem, maar gelukkig is het maar één poot in onze stoel.”

Frambozen

Sinds vorig jaar heeft de serre een nieuw verwarmingssysteem. De frambozen worden nu verwarmd door dezelfde oven waarmee Roger ook zijn graan droogt. Daar komt geen olie bij te pas, Roger gebruikt houtsnippers van hout dat hij kapt bij het onderhoud van zijn bossen en velden (zie Demo Forest-bijlage Landbouwleven 16 juli 2026).

De framboosplanten worden geplant in februari. Sinds eind april zijn 3 buitenlandse seizoensarbeiders al bezig met frambozen plukken. “We zijn een beetje vroeg dit jaar. Binnen 2 weken zijn we klaar met de oogst”, zei Roger begin juni. Dan worden de planten van dit jaar weggegooid en begint Roger volgend jaar van nul. Hij vraagt zich af of hij dan niet van variëteit moet veranderen om niet opnieuw te maken te krijgen met de wortelziekte. “De planten waren er al slecht aan toe toen ze aankwamen, en ik ben niet de enige frambozenteler die er last mee heeft.”

De buitenlandse seizoensarbeiders, 2 vrouwen uit Oekraïne en een uit Belarus, werken al 5 jaar voor Roger. Lang heeft hij geprobeerd om dit te vermijden. “Maar nu het plukken is gestart, heeft de serre met frambozen elke dag 30 uur arbeid nodig. Moeilijk werk, maar ze vinden het leuk hier en verdienen goed geld. En ik ook”, lacht Roger. “Het is echt wel zwaar werk”, benadrukt hij snel. “Dan vind ik het fijn om te zien hoe een van mijn Oekraïense medewerkers, wiens man naar het front is, hier meer geld verdient in 3 maanden dan thuis.”

Het hart van de boerderij

Na de serre leidt Roger ons naar een meer, dat zijn vader ooit heeft aangelegd door een 10 m hoge heuvel af te graven. Het zand verkocht hij om wegen mee aan te leggen. “Er bestaat een foto waarop ik de steile heuvel afski. Ik was toen maar zo groot.” Roger houdt zijn hand laag.

Het 4 ha grote meer betekent niet alleen veel voor Roger vanwege de sentimentele waarde. Hij noemt het ‘het hart van de boerderij’. Gewassen als vroege aardappelen vragen veel water, juist wanneer er weinig regen valt in Zuid-Finland (zie artikel op p. 7). Hij besproeit ze met water dat van het meer komt, dat door een schijnbaar eindeloze bron van grondwater gevoed wordt, maar Roger maakt zich zorgen. “Water gaat een probleem worden in de toekomst door klimaatverandering”, herhaalt hij meermaals tijdens ons bezoek.

Invasieve rivierkreeften

Roger knielt op een aanlegsteiger bij het meer en trekt een blauwe fuik naar boven. Daar haalt hij een kleine rivierkreeft uit, nog geen 10 cm groot. “Het meer is gevuld met 50.000 rivierkreeften die we in 1991 hebben uitgezet.” Vroeger verdiende Roger goed geld met deze rivierkreeften. Voor volgroeide rivierkreeften kreeg Roger 3 euro per stuk en hij verkocht ook jonge rivierkreeften om elders in Finse meren uit te zetten.

Maar het gaat om een invasieve soort, de Californische rivierkreeft. Deze is te herkennen aan een witte stip bovenop het scharniergewricht van de klauwen. Eind jaren 50 werd deze kreeftensoort geïntroduceerd in Europa voor commerciële doeleinden, omdat ze sneller groeien. Maar ze zijn nefast voor de inheemse Europese rivierkreeft. De Californische rivierkreeft is een drager van de kreeftenpest, een ziekte waar ze zelf immuun voor is, maar waar onze rivierkreeften snel aan sterven. Daarnaast zijn ze agressiever. “Ze hebben afgerekend met de lokale rivierkreeft. Het spijt me dat ik het moet zeggen, maar zo gaat het nu eenmaal. De sterkste wint.” Over de smaak valt wel niet te twisten, zegt Roger. “Ze zijn erg goed, maar de Finse rivierkreeften zijn een nieuwe Mercedes, terwijl de Californische slechts een Volvo is.”

Om de inheemse soort te beschermen, is het al enkele jaren verboden om de Californische rivierkreeft te commercialiseren. Roger houdt ze nog als hobby, en verkoopt af en toe wat rivierkreeften aan vrienden en buren. Weer een poot van onder zijn stoel gezaagd.

Toch klaagt Roger nooit. Terwijl hij ons rondleidt op zijn bedrijf, blijft hij goedlachs, positief en maakt hij links en rechts mopjes. “Ik heb de tweede beste job van het land. Dokters en verplegers zijn nog belangrijker, maar iedereen heeft eten nodig.” Hij wil ook niet te diep ingaan op de lage graanprijzen of te dure kunstmest. “Vandaag hebben we misschien een klein probleem met de prijzen, maar ik trek het mij niet aan. Desnoods doe ik wel iets anders.”

Thor Deyaert