Minder dan de helft van landbouwbedrijven in de EU heeft internet

Een machine in de stal melkt koeien zonder tussenkomst van de melkveehouder. Sensoren meten heel precies op het veld hoeveel meststoffen of pesticiden een gewas nodig hebben. Een robot zoeft over het veld om autonoom het werk uit te voeren dat een mens normaal doet.

Landbouwers gaan steeds meer op zoek naar nieuwe technieken als software of slimme hardware om hen te helpen op het veld. “Met deze technologieën kunnen ze automatisch, sneller of beter geïnformeerd taken laten uitvoeren zoals bemesten of gewasbeschermingsmiddelen spuiten”, zegt Tom Lambrecht van het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO).

Ondanks de voordelen blijven landbouwers een ‘gezonde scepsis’ aanhouden ten opzichte van deze opkomende technologieën. “Voordat boeren technologie adopteren, moet het zich eerst bewijzen in de modder van het veld.” Vertrouwen is daarbij het sleutelwoord.

Niet elke landbouwer heeft ook elk nieuw snufje op de markt nodig. “Landbouwers moeten zich bij elke technologie de vraag stellen: werkt het goed, maar past het ook bij de manier waarop ik graag werk?”

Dat zorgt er allemaal voor dat technologie niet automatisch of direct zijn weg vindt naar het veld. Cijfers van Eurostat geven inzicht in hoeveel landbouwbedrijven in de EU gebruik maken van innovatieve digitale technieken. Die contrasteren we met een recente enquête van Boerenbond die peilt naar het gebruik hiervan bij Vlaamse landbouwers.

Internetverbinding

Een belangrijke voorwaarde voor heel wat nieuwe digitale toepassingen is een goede internetverbinding. Volgens Eurostat heeft minder dan de helft (43%) van de landbouwbedrijven in de Europese Unie toegang tot het internet. Dat stijgt tot boven de 90% in Noord- en Centraal-Europese landen als Denemarken, Duitsland en Tsjechië.

Bijna elke Vlaamse landbouwer maakt op een bepaalde manier gebruik van het internet voor zijn bedrijfsvoering. Zo raadpleegt 95% volgens een bevraging van Boerenbond minstens één keer per maand online marktinformatie, en een grote meerderheid kijkt geregeld hun bedrijfs- en productiegegevens digitaal na.

De grote verschillen tussen de lidstaten heeft volgens Lambrecht te maken met geografie. “Vlaanderen is een klein lapje grond, landbouw gebeurt tussen de steden. Het is inherent aan Vlaanderen dat boeren een goede internetdekking hebben. Boeren in bergen daarentegen zullen met moeite verbinding krijgen. Dan ben je niets met je dure machines als een cloud connected tractor.”

Toch is een slechte internetverbinding niet meteen een drempel voor digitalisering. “Een mestrobot heeft niet per se een internetverbinding nodig. Digitale technologie beslaat een brede waaier aan toepassingen, van melkrobots tot satellietbeelden en labo-analyses die taakkaarten genereren voor GPS-gestuurde tractoren.”

Robots

Het gebruik van robotica, machines die autonoom kunnen werken zonder directe menselijke tussenkomst, blijft relatief laag. Maar 7% van de EU-landbouwbedrijven maakt hier gebruik van. In Nederland worden de meeste robots gebruikt (ongeveer 35%). In Vlaanderen maakt al een op vijf van onze landbouwers gebruik van robots als mest- en voederrobots.

“Het is geen sciencefiction meer”, aldus Boerenbond, naar aanleiding van hun eerder onderzoek. “Robots worden gebruikt voor verschillende toepassingen: om te melken, te voederen en voer proper te houden. In plantaardige sectoren wordt onder meer onkruid bestreden via robots.”

Precisielandbouw

Bijna 20% van de landbouwbedrijven in de EU passen op de een of andere manier precisielandbouw toe. Denk aan variabel doseren van gewasbeschermingsmiddelen met behulp van satellietbeelden en GPS, of het monitoren van gewassen en bodemanalyse.

“Het valt op dat bodemanalyses bovenaan staan in het lijstje van meest gebruikte precisielandbouwtechnieken”, aldus Lambrecht. “Velen in de sector zouden hier niet direct aan denken als hen gevraagd wordt om er zelf enkele op te noemen. Toch is het logisch. Deze analyseresultaten vormen een waardevolle databron voor verschillende technologische toepassingen, zoals om automatische taakkaarten te maken voor gerichte bemesting of gewasbescherming. Die worden vervolgens ingeladen in een slimme sproeier om volautomatisch uit te voeren, met behulp van GPS-sturing.

De gegevens van Eurostat leren ons bovendien dat er zeer grote verschillen zijn tussen de lidstaten in de toepassing van precisielandbouwtechnieken. In Luxemburg, Finland en Estland passen meer dan 75% van de landbouwbedrijven één of meerdere van deze technieken toe. Ongeveer 60% van de Belgische landbouwbedrijven doen aan precisielandbouw. In Cyprus daarentegen gaat het om maar 1%, in Griekenland en Roemenië tussen de 10 en 15%.

Precisietechnieken worden vooral geadopteerd in gebieden waar ze een meerwaarde brengen. Terug speelt geografie een rol. “Vlaanderen is maar een zakdoek groot, waardoor er veel druk komt op de landbouw om duurzamer en efficiënter om te gaan met landbouwgrond. Hoe groter die druk, hoe interessanter precisielandbouwtechnieken worden voor een boer.” De groeiende adoptiegraad van deze technieken creëert ook een ecosysteem waarin precisielandbouw goed gedijt. “Een buitenlands agritechbedrijf besloot onlangs om een vestiging in Vlaanderen te openen. Een belangrijke factor in hun beslissingsproces was de relatief hoge adoptiegraad van precisielandbouwtechnieken.”

Managementplatformen

Maar één op de 10 landbouwbedrijven in de Unie maakt gebruik van informatiesystemen voor landbouwbedrijfsbeheer, digitale platformen om het reilen en zeilen om het landbouwbedrijf op te volgen en te sturen. Van alle lidstaten kent Frankrijk het hoogste gebruik, ongeveer 60%. In Vlaanderen gebruikt slechts 16% zo’n managementtool.

Waarom geraken digitale managementplatformen niet uit de startblokken? Er is dan wel veel interesse bij landbouwers voor fysieke technologie die hen werk uit handen neemt, blijkt uit de enquête van Boerenbond, maar boeren voelen zich nog geen ‘digital native’ wanneer het gaat over abstracte digitalisering als software en AI-chatbots.

Deze platformen staan ook gewoonweg nog niet op punt. “Er bestaan voor landbouwers in Vlaanderen nog weinig plug and play oplossing om alle data van tractoren, klimaatsturing, robots… te bundelen op een platform en van daar aan te sturen.” Met DjustConnect wil ILVO bijdragen aan deze evolutie, door veilig en neutraal data delen tussen platformen mogelijk te maken.

Landbouw op 2 snelheden

Volgens Eurostat maken landbouwbedrijven met een economisch grotere output gemiddeld meer gebruik van digitale technologie als robotica en precisielandbouw. “De grootste landbouwbedrijven in Europa maken tot de helft meer gebruik van digitale technologieën en automatisatie dan de kleinere. Dit hangt samen met de relatief hoge investeringskost hiervoor en de nood aan schaalefficiëntie”, legt Lambrecht uit.

Landbouw is ook een sterk verouderd beroep: de gemiddelde leeftijd van landbouwers in Vlaanderen is hoger dan 55 jaar. Een deel van hen dreigt de boot van de digitalisering te missen. “Als maatschappij en sector moeten we ervoor zorgen dat zij toch hun bedrijf kunnen runnen. Daarom moeten we de drempels die er zijn verlagen.”

Drempels zijn er genoeg. Systemen evolueren sneller dan boeren kunnen volgen, omvattende systemen die versnipperde data bundelen ontbreken en er is een angst bij boeren om afhankelijk te worden van leveranciers.

Tot nu toe lost de digitalisering ook nog niet de belofte in voor administratieve vereenvoudiging. “Het biedt kansen voor vermindering van administratieve last, maar tegelijk wordt er meer opgevraagd en strikter gecontroleerd. In plaats overschrijven moeten boeren nu vaak nog overtypen. Tegelijk klinkt de roep bij boeren om de controle te behouden over wie welke data mag gebruiken luid.” Er is nog veel laaghangend fruit om deze drempel serieus te verlagen volgens Lambrecht, een thema waar hij bij ILVO en DjustConnect ook aan werkt.

“Laten we ervoor zorgen dat zoveel mogelijk landbouwers de vruchten van de digitalisering kunnen plukken”, besluit Lambrecht.

Thor Deyaert