Welke impact heeft de droogte op de gewassen?

Volgens Boerenbond is de impact van de droogte en de voorbije hitte op de gewassen afhankelijk van diverse factoren. Zo zijn er niet alleen de teeltkeuzes van de land- of tuinbouwer en het al dan niet kunnen beregenen. Ook de maatregelen die telers al dan niet konden nemen tegen de hitte, de ligging van de percelen, het feit of ze al dan niet regen hebben gehad, de kwaliteit van de bodem (koolstofrijke grond doet het beter dan koolstofarme grond), de bodemsoort... speelden een rol.

“Veel concrete cijfers hebben we momenteel niet. Pas in oktober zullen we met onze oogstramingen (zowel plantaardig als dierlijk) een concreet zicht krijgen op de opbrengsten en omzet van de verschillende teelten en sectoren”, vertelt Tessa De Prins, woordvoerder van Boerenbond.

Lagere hardfruitoogst

Dat de oogst in diverse gewassen door de droogte en de hitte lager zal liggen dan de voorbije jaren, is echter wel duidelijk. Zo lieten het Verbond van Belgische Tuinbouwcoöperaties (VBT) en Boerenbond onlangs weten dat onze fruittelers dit jaar minder kilo’s appels en peren zullen produceren. Uit ramingen van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij, het VBT, producentenorganisaties en Boerenbond op basis van een rondvraag bij een honderdtal Belgische fruitteeltbedrijven blijkt dat de verwachte oogst met 166 miljoen kg appels en 364 miljoen kg peren lager zal liggen dan gemiddeld.

Voor appelen is de verwachting dat de productie 22% lager zal liggen dan het vijfjarige gemiddelde. Dat komt vooral door de verdere afbouw van het areaal en door de aanhoudende droogte en hitte. Het aandeel van de geoogste appels dat naar de industrie zal gaan voor verwerking, zal bovendien sterk stijgen door de hagelbuien, die grote delen van de oogst hebben vernield. Voor peren wordt een daling van 7% verwacht ten opzichte van 2025. In België zijn er 10.619 ha peren aangeplant. Door het watertekort zullen de peren iets minder dik zijn en per stuk minder kilo’s bijdragen. Ze zullen naar verluidt wel uitzonderlijk lekker zijn.

In de appel- en perenteelt wordt de laatste jaren sterk ingezet op innovatie, irrigatie, hagelbescherming en de diversificatie van het aanbod met een reeks nieuwe perenvariëteiten.

Smaakvol zachtfruit

De productie van frambozen en bramen ligt volgens Boerenbond momenteel zo’n 20% lager dan normaal. De smaak is – uiteraard dankzij de vele zonuren – wel zeer goed. De aardbeien zijn iets kleiner dan normaal, maar de smaak zit ook zeer goed. “Over het algemeen lijdt het zachtfruit (aardbeien en houtig kleinfruit) niet zozeer onder het regentekort, aangezien dit geteeld wordt onder gecontroleerde omstandigheden naar watergift. Lagere producties zijn vooral te wijten aan te hoge temperaturen en aan het tijdstip van opplanten”, verduidelijkt Kris Jans, directeur van de Business Unit Fruit bij BelOrta.

Voor de druiventeelt zijn droge zomers beter dan natte zomers, zeker voor druivenstokken die al diep geworteld zijn. “Afhankelijk van het bladerdek kunnen druiven ook verbranden. Door de zonnige zomer zal de oogst vroeger starten dan de voorbije jaren. De druiven blijven iets kleiner door het beperkte vocht, maar de kwaliteit van de druiven is goed”, zegt Tessa De Prins.

Aardappeltelers smeken om water

De verwachting bij aardappelen is dat de opbrengsten lager zullen liggen per hectare dan gemiddeld; zowel voor consumptie- als voor frietaardappelen. “Wat frietaardappelen betreft, zijn er zorgen rond de hoofdoogst, niet enkel omwille van de lage opbrengst per hectare, maar ook en vooral over het kaliber”, duidt Christophe Vermeulen, CEO van Belgapom, de beroepsvereniging voor de aardappelhandel en -verwerking. “Proefmetingen tonen nu al aan dat het aandeel frietgeschikte aardappelen boven de 50 mm veel lager zal liggen dan het gemiddelde.”

Intussen viel er in diverse regio’s al wel wat regen, maar de hitte van de voorbije weken zal voor veel velden toch problematisch worden als er in de komende 2 weken geen regen van betekenis valt.“Water is nodig om enerzijds de vroege aardappelen te kunnen rooien en anderzijds om de planten niet te laten afsterven en de aardappelen verder te laten groeien”, aldus Pieter Van Oost, adviseur Plantaardige productie bij Boerenbond.

Viaverda adviseert om een proefrooiing te doen en je knollen op symptomen van hergroei te controleren. “Maak meteen ook een inschatting van de kilo’s op dit moment”, raadt Ilse Eeckhout, teamleider aardappelen bij Viaverda, aan. “Rooi 2 x 2 lopende meter (op 2 diverse plaatsen in het veld) en weeg de aardappelen. Vermenigvuldig dit gewicht met een factor 2,83 om tot de huidige praktijkopbrengst (ton/ha) te komen. Deze factor houdt al rekening met 15% aftrek ter compensatie van delen op het veld die minder opbrengen (kopakkers, spuitsporen…).”

Uien, zelfs degene die beregend worden, zien ook af door de warme en droge omstandigheden. “In deze periode nemen uien normaal maximaal vocht op, maar door het gebrek aan beschikbaar vocht kunnen ze geen mooie bol vormen”, stelt Van Oost.

Zeer vroege maïsoogst

Volgens Boerenbond zullen we naar een zeer vroege maïsoogst gaan, gezien de aanhoudende droogte en gezien de hitte. Dit zal zeker effect hebben op de opbrengst en de kwaliteit ervan. “We krijgen ook steeds meer signalen dat er geen kolf komt, terwijl die net heel belangrijk is voor de voederwaarde van de maïs”, geeft Pieter Van Oost mee. “Kolfloze maïs wordt op vele plaatsen al gehakseld. Door de hoge temperaturen rijpt ook de maïs met kolf sneller af.” Op p. 14 en 15 kun je meer lezen over de impact van de droogte en hitte op de afrijping van maïs in de berichtgeving van het Landbouwcentrum Voedergewassen.

Grasgroei sterk teruggevallen

De aanhoudende droogte heeft ook een grote impact op de ontwikkeling van grasland. Door het vochttekort is de grasgroei op veel percelen sterk teruggevallen en is de opname van nutriënten door de graszode zeer beperkt. De droogte leidt ook tot een toenemende druk op de volledige mestketen, vermits het uitrijden van drijfmest na 15 augustus niet werd verlengd. Zo rijst de vraag of een lichte dosis stikstofkunstmest vóór 31 augustus op droog grasland toedienen nog zin heeft. Het Landbouwcentrum voor Voedergewassen (LCV) raadt aan om dit niet te doen. Enkel op (geïrrigeerde of natte) percelen die momenteel nog actief groeien, kan een kleine dosis verantwoord zijn.

“Inspecteer je graspercelen grondig 10 tot 14 dagen na neerslag van betekenis”, adviseert Thijs Vanden Nest (ILVO). “Ze kleuren dan sowieso groen, maar de vraag is wát er groeit. Let goed op het type onkruid en op de aanwezigheid van ongewenste grassen zoals kweek (herkenbaar aan de pleksgewijze groei en ondergrondse wortelstokken). Soorten als klavers, luzerne, smalle weegbree, rietzwenkgras en kropaar overleven de droogte beter dan Engels raaigras. Maar een grondige inspectie blijft ook hier zeer nuttig.”

Minder vruchtvorming bij glasgroenten

Volgens Remie Dewitte, commercieel directeur bij REO, is het eigenlijk overal veel te warm geweest, zowel in Zuid-Europa als hier bij ons. “De aanhoudende hitte zorgde voor uitdagingen op het vlak van kwaliteitsbewaking. Bij de teelten onder glas leidde de hitte tot minder vruchtvorming bij tomaten en komkommers, en dus minder productie op termijn. Onze komkommertelers vertellen me dat ze 2 tot 3 komkommers per plant minder tellen door de voorbije hittegolven. Voedingsstoffen toedienen helpt de plant wel beter water op te nemen. Maar bij de recente extreme temperaturen moest de plant ook vocht halen uit zijn komkommers om te overleven, met misvormde komkommers als gevolg. Daarnaast stijgt de consumptie van komkommers bij warm weer, en dat zien we in de prijzen, die tot nu toe tijdens de hele zomer zeer goed waren.”

Boerenbond verwacht in de komende periode een iets lagere tomatenproductie dan normaal, met ook iets kleinere vruchten en kwaliteitsproblemen. “Het is niet omdat het om beschermde teelten gaat, dat ze geen last hebben gehad van de extreme temperaturen”, vult Sabine Devreese, directeur van de Business Unit Groenten bij BelOrta, aan.

Stilvallende groei bij bloemkool en broccoli

De aanhoudende hitte speelde niet alleen parten in de serres. Ook op het veld in openlucht kregen de vollegrondsgroenten het zwaar te verduren. Bij sluitkolen viel de groei stil en verbrandden de bladeren. Vooral bij bloemkool en broccoli is de impact groot. De hitte stopte de bloemvorming van de kolen, wat resulteerde in minder opbrengst, kleinere productmaten en meer kwaliteitsproblemen. “In die context moesten onze producenten bovendien keuzes maken over welke percelen ze wel en geen water zouden geven”, stelt Remie Dewitte, commercieel directeur bij REO. “Veel producenten maakten lange dagen en korte nachten om te beregenen, hun teelten op te volgen en om ervoor te zorgen dat er elke dag opnieuw verse producten werden aangevoerd. Dat vraagt niet alleen extra werk, maar ook een enorme dosis vakmanschap, flexibiliteit en doorzettingsvermogen. Achter elk product dat op de veiling wordt geleverd, schuilt een enorme inspanning om – ondanks de extreme omstandigheden – verse, lokaal geteelde groenten en fruit van goede kwaliteit te blijven produceren.

Gedurende de voorbije week bleef REO bewust haar kopers, partners en andere stakeholders informeren over de uitzonderlijke omstandigheden op het terrein, zodat ook zij een correct beeld kregen van de uitdagingen waarmee haar producenten dagelijks werden geconfronteerd. “Overigens hadden niet alleen onze REO-producenten en hun gewassen het bijzonder lastig. Ook het personeel op de bedrijven werd stevig op de proef gesteld. Het wordt nu zeer belangrijk dat de markt al die inspanningen ook zal vergoeden”, aldus Dewitte.

“Voor onze vollegrondstelers hebben deze extreme weersomstandigheden veel extra inspanningen gevraagd, met niet altijd het gewenste kwalitatieve resultaat. De regenbuien van de voorbije week zullen nog een tijdje moeten aanhouden om het tij te keren”, stelt Sabine Devreese.

Tripsaantasting bij prei

In de preiteelt wijst Remie Dewitte op het probleem van tripsaantasting. “De zomers worden warmer en droger, waardoor het risico op tripsbeschadiging bij prei verhoogt. Daarnaast zijn de gewasbeschermingsmiddelen die tegen tripsen mogen worden gebruikt steeds minder doeltreffend en zijn ze beperkter beschikbaar. Dit leidt ertoe dat tripsbeschadiging tijdens bepaalde perioden in het seizoen steeds moeilijker te vermijden is. Omdat volledig tripsvrije prei tijdens de (na)zomer steeds minder de norm wordt en omdat REO het kwaliteitslabel Flandria als hét referentiemerk voor prei wil blijven positioneren, zal binnen de Flandria-kwaliteit een ruimere variatie van tripsaantasting worden toegelaten.” Met deze aanpak wil REO de markt duidelijk maken dat prei volledig vrij van tripsen steeds vaker de uitzondering zal zijn, zeker tijdens de (na)zomer. “Tripsaantasting zal vaker voorkomen en wordt daarom binnen de Flandria-kwaliteit aanvaard, zolang de algemene productkwaliteit aan de gestelde normen voldoet”, zegt Dewitte. “Met deze bijsturingen kiezen we voor een nieuwe aanpak, die rekening houdt met zowel de realiteit op het veld als de wensen van de afzetmarkt, zonder afbreuk te doen aan de betrouwbaarheid en correctheid die kopers-afnemers van REO mogen verwachten.”

Beperkte aanvoer slasoorten

Ook de slateelt stond onder druk door de droge, hete zomer. “Er was het risico op kortere houdbaar-heid en vooral bij de alternatieve slasoorten is de aanvoer beperkt. Die komen immers grotendeels van op het open veld”, verduidelijkt Dewitte. “De beperkte volumes leiden uiteraard tot hogere prijzen. De (tijdelijk) hogere prijsvorming in (alternatieve) sla(soorten) bij ons komt ook door teeltmislukkingen in andere teeltgebieden wegens een gebrek aan water, te hoge temperaturen en hagelschade door hitteonweders enkele weken geleden. Hierdoor raakten vraag en aanbod uit evenwicht, met hogere prijzen tot gevolg. Helaas is dit niet in alle vollegronds- en serreteelten het geval. Alle telers in Europa hebben in deze uitzonderlijke omstandigheden immers grote inspanningen moeten doen en heel veel extra financiële inspanningen moeten leveren om überhaupt hun producten deels oogstklaar te kunnen krijgen.”

Spruiten en bonen

Het ‘harde’ zomerweer had ook een duidelijke impact op de spruitenteelt. “Door de droogte zal de oogst op verschillende percelen later dan oor-spronkelijk voorzien op gang komen”, vervolgt Dewitte. “Bovendien wordt verwacht dat de opbrengsten op veel plaatsen aanzienlijk lager zullen liggen dan aanvankelijk ingeschat. Het aantal spruiten per stam valt mee, maar de dichte schakeling zal leiden tot kleinere spruiten. Op sommige percelen is er reeds bladval aanwezig, ook al zijn de spruiten nog klein. Als het plots veel gaat regenen, zal de verdere groei in 2 fasen verlopen, waardoor de stam nog rekt en waardoor er zich onderaan grote spruiten zullen vormen en bovenaan dunne. De verschillen tussen de percelen zijn evenwel groot. Op percelen waar beregening mogelijk was, zijn de vooruitzichten gunstiger.”

Nagenoeg hetzelfde verhaal horen we voor de bonenteelt voor de versmarkt. Op heel wat percelen blijft de opbrengst daarvan ver beneden het normale peil. “Momenteel is er sprake van een opbrengstverlies dat kan oplopen tot 50% en meer”, waarschuwt Dewitte. “Daarmee is meteen duidelijk hoe zwaar de droogte weegt op de bonenteelt. De combinatie van de langdurige droogte en aanhoudende hitte is nefast voor de teelt. De plantjes kregen veel te weinig water en hun ontwikkeling werd bijkomend afgeremd door de hoge temperaturen. Dit leidt niet alleen tot groeivertraging, maar ook tot een mindere vruchtzetting en uiteindelijk een lagere productie. Voldoende en op tijd regen in de komende dagen is noodzakelijk om te vermijden dat 2026 dreigt uit te groeien tot een heel lastig jaar voor al onze vollegrondsgroenteproducenten.”

Beperkte waterbeschikbaarheid

Elk gewas kan momenteel water gebruiken. De waterbeschikbaarheid is volgens Boerenbond momenteel echter het meest acuut voor jonge aanplanten die moeten wortelen in de volle grond, voor gewassen zoals aardappelen die nu moeten worden gerooid en bij de bloemen- en boomtelers in openlucht. “Land- en tuinbouwers die geen eigen watervoorraad (meer) hebben, zijn op zoek naar andere waterbronnen zoals uit bufferbekkens en gezuiverd proceswater van (voedings)bedrijven. Vooral bij kapitaalintensieve teelten of gewassen in een cruciale ontwikkelingsfase kan gerichte beregening nog het verschil maken”, besluit Tessa De Prins.

Jan Van Bavel