Brussel wordt onder druk gezet om te reageren op droogte
De Europese landbouworganisaties roepen de Europese Commissie op om opnieuw middelen vrij te maken om de boeren te helpen die door de droogte van deze zomer zijn getroffen. In afwachting van een volledig overzicht van de situatie beperkt Brussel zich voorlopig tot het wijzen op de instrumenten waarover de lidstaten beschikken.
De Eurocommissaris voor Landbouw Christophe Hansen heeft op 1 september via videoconferentie overleg gepleegd met vertegenwoordigers van de landbouwsector (Copa-Cogeca, Ceja, Via Campesina, Ifoam) en met minister van Landbouw Martin Heydon, die het Ierse voorzitterschap van de Raad van de EU vertegenwoordigde. Samen brachten ze de gevolgen voor de Europese productie in kaart van de droogte die deze zomer een groot deel van de EU heeft getroffen.
“We hebben een zeer moeilijke zomer achter de rug, met hittegolven, droogte en bosbranden. We hebben verwoestende taferelen gezien in heel Europa”, zei Hansen, die zijn solidariteit betuigde aan alle getroffenen. “We staan achter de boeren en de gemeenschappen die te maken hebben met verliezen en ontwrichting.” Hansen benadrukte dat zijn diensten samenwerken met de lidstaten om oplossingen te vinden binnen het bestaande kader van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB).
“Gezien de ernst van de huidige situatie moedig ik alle lidstaten aan om snel te beoordelen welke instrumenten het meest geschikt zijn voor hun nationale context en om ten volle gebruik te maken van de reeds beschikbare flexibiliteitsmogelijkheden en steunregelingen, met name in het kader van de strategische plannen van het GLB en op nationaal niveau”, schrijft hij in een brief aan de ministers van Landbouw van de 27 lidstaten.
In de bijlage bij dit document worden alle kortetermijnmaatregelen gedetailleerd beschreven die nu al kunnen worden ingezet: instrumenten voor risicobeheer, voorschotten, afwijkingen bij de toepassing van goede landbouw- en milieucondities, vrijstelling van bepaalde verplichtingen uit de biologische regelgeving en de nitraatrichtlijn. Zo kan het tijdstip om mest uit te rijden aangepast worden op basis van de weersomstandigheden, al is Vlaanderen dat dit seizoen niet van plan. Hansen wees de lidstaten er ook op dat ze staatssteun kunnen verlenen en steun kunnen vragen uit het Solidariteitsfonds van de EU.
“Terwijl we de acute problemen aanpakken, moeten we de veerkracht van de landbouwsector op de lange termijn versterken”, aldus Hansen. Het nieuwe GLB moet het gebruik van collectieve beleggingsfondsen en instrumenten voor risicodeling en -beheer stimuleren en investeren in duurzaam waterbeheer, precisielandbouw en gezondere bodems.
Tot slot prees de Eurocommissaris de rol van boeren bij de bestrijding van bosbranden deze zomer en wees hij op oplossingen die de landbouw kan bieden bij de preventie van natuurbranden.
Frankrijk en Duitsland
In Frankrijk is het CASI-noodhulpplan (hittegolven, droogte, bosbranden), dat aanvankelijk voor 3 september was gepland, ‘met enkele dagen uitgesteld’, aldus het ministerie van Landbouw. “Aangezien het om aanzienlijke bedragen gaat, hebben we nog enkele dagen nodig voor overleg tussen de ministeries”, verklaarde de entourage van Annie Genevard.
Dit plan, dat eind juli werd aangekondigd, omvat met name liquiditeitssteun, enkele honderden miljoenen euro’s aan ISN (nationale solidariteitsvergoeding, in het kader van de oogstverzekering), evenals andere steunmaatregelen. Ongeveer 10% van de Franse landbouwbedrijven, ofwel 30.000 tot 35.000 bedrijven, zou dringend hulp nodig hebben.
Een vergelijkbare situatie doet zich voor in Duitsland, waar minister van Landbouw Alois Rainer op 2 september zijn bezorgdheid uitte over de ‘enorme crisis van nationale omvang’. Het gaat niet alleen om ‘tonnen of hectaren’, maar om ‘de toestand waarin onze landbouwbedrijven zich vandaag de dag bevinden’, benadrukte hij. Daarbij vernoemde hij naast de droogte ook de hoge productiekosten, die nog worden versterkt door de huidige brandstofprijzen.
Om een ‘structurele breuk’ te voorkomen en de oogsten van de komende jaren veilig te stellen, kondigde de minister een verhoging van 300 miljoen euro aan voor het liquiditeitssteunprogramma van de staatsbank die gespecialiseerd is in landbouwfinanciering. Daarmee komt het totaal op 500 miljoen euro. Ook gaf hij aan dat hij met het ministerie van Financiën onderhandelt over een andere steunregeling voor boeren.
Bijzonder grote verliezen
Copa-Cogeca heeft melding gemaakt van bijzonder grote verliezen in onder meer Slovenië, Oostenrijk, Frankrijk en Italië, met name bij maïs: -50 tot -70% in Slovenië, -40% in Frankrijk en -20 tot -25% in Italië, ‘met verliezen tot wel 70% in bepaalde niet-geïrrigeerde gebieden’. Aardappelen, suikerbieten, groenten, wijnstokken, maar ook de melkveehouderij, die komende winter mogelijk te maken krijgt met voedertekorten, zijn andere genoemde productiesectoren.
Copa-Cogeca heeft daarom gevraagd om ‘onmiddellijke ondersteuning van de kasstroom’, een flexibelere toepassing van de instrumenten van het GLB, meer investeringen in irrigatie-infrastructuur, verbetering van de instrumenten voor risicobeheer en versoepeling van milieumaatregelen (nitraten, CBAM, gewasbeschermingsmiddelen…).
De Europese coördinatie Via Campesina heeft op haar beurt gepleit voor een herbestemming van de nog niet bestede middelen uit het meststoffenplan naar de door de droogte getroffen landbouwers, in de vorm van forfaitaire steun met een maximum per actieve landbouwer. Zij roept ook op om de instrumenten van de Gemeenschappelijke Marktordening (GMO) in te zetten, zodat de aan producenten betaalde prijzen de productiekosten dekken, inclusief de extra kosten als gevolg van klimaatrampen.
