Besmetting met knolcyperus wint elk jaar aan omvang
Elk jaar worden steeds meer Vlaamse landbouwpercelen geregistreerd als besmet met knolcyperus. Dat blijkt uit het antwoord op een schriftelijke parlementaire vraag van Arnout Coel van N-VA aan Vlaams minister van Landbouw en Omgeving Jo Brouns (cd&v).
De registratie van met knolcyperus besmette percelen startte in Vlaanderen in 2023. De cijfers voor de campagne 2026 zijn voorlopig, omdat de campagne nog niet is afgerond. Van zowat 5 percelen voor samen 6,3 ha in 2023 groeide de besmetting tot 800 percelen en 1.680,4 ha in 2026 (zie tabel 1). Ook opvallend: tot dusver werd bij geen enkel als besmet geregistreerd perceel de besmetting opgeheven.
Een vierkante meter met meer dan 10 scheuten knolcyperus, of met een bedekkingsgraad van meer dan 50%, wordt beschouwd als een besmette vierkante meter. Als méér dan 10 m² van 1 perceel besmet is, wordt het ganse perceel als besmet beschouwd.
Besmetting vermoedelijk vanuit Nederland
In Vlaanderen dook knolcyperus voor het eerst op in de jaren 80 van vorige eeuw in Noord-Limburg, vermoedelijk via de bloembollenteelt uit Nederland. Ondertussen is knolcyperus in heel Vlaanderen verspreid.
Knolcyperus is een hardnekkig, grasachtig onkruid dat behoort tot de familie van de cypergrassen (biezen en zeggen). De beheersing en bestrijding van knolcyperus is niet evident, omdat dit onkruid beschikt over ondergrondse knolletjes die jarenlang kunnen overleven. Deze knolletjes kunnen heel snel in aantal toenemen en zijn dan ook de belangrijkste verspreidingsvorm. Eén plant kan op 1 jaar 1.000 knolletjes vormen. De knolletjes zijn winterhard en bepaalde zijn wel 10 jaar kiemkrachtig. Ze verspreiden zich makkelijk via grondwerkzaamheden. In het volgende groeiseizoen ontwikkelen ze zich tot volwaardige planten. De knolletjes lopen uit vanaf mei, vooral in warme en losse grond.
Verspreiding via knolletjes en zaden
Knolcyperus kan bloeien van eind juli tot september. Recente veldwaarnemingen en laboratoriumproeven tonen aan dat ook de zaden een relevante rol kunnen spelen in de verspreiding van deze invasieve soort. Onder bepaalde omstandigheden kunnen duizenden kiemkrachtige zaden per perceel gevormd worden. Zaden kunnen zich over grotere afstanden verspreiden. De zaden kunnen verspreid worden via water, wind, dieren of landbouwactiviteiten (oogstmachines, ruwvoeder, reststromen, compost, mest...).
Bestrijding
De aanpak van dit hardnekkige woekeronkruid is wettelijk verplicht zodra een perceel besmet is (meer dan 10 m² aantasting). De effectieve bestrijding gebeurt via een combinatie van strenge hygiënemaatregelen, teeltbeperkingen en gerichte behandelingen.
Het is strikt verboden om wortel-, knol- of bolgewassen te telen op een besmet perceel. De oogstmachines en aanhangende grond van deze gewassen verspreiden de knolletjes immers razendsnel. Er geldt een absoluut verbod op de afvoer van grond vanaf een besmet perceel. Een besmetting moet onmiddellijk worden gemeld via de LV-AgriLens-app of rechtstreeks bij het Agentschap Landbouw en Zeevisserij.
Door de grond herhaaldelijk oppervlakkig te bewerken, worden de jonge planten net onder de grond afgesneden. Dit put de ondergrondse knollenvoorraad systematisch uit. Dit werkt het best in droge periodes, omdat de losgetrokken plantjes dan direct uitdrogen. Intensief bewerken zonder een gewas te telen (zwart braak) helpt de populatie drastisch te verminderen, ook al kost dit een teeltseizoen.
Verstikken als remedie
Op percelen met knolcyperus is maïs (soms opeenvolgend) de meest aangewezen teelt. Maïs vormt snel een dicht bladerdek dat de knolcyperus verstikt (het onkruid heeft veel zonlicht nodig). Kies voor snelgroeiende, zwaardekkende groenbedekkers die de bodem snel volledig beschaduwen en zo de knolcyperus verstikken. Chemische, selectieve bestrijding is in Vlaanderen vrijwel uitsluitend toegelaten in de maïsteelt.
Reinig tractoren, rotoreggen en oogstmachines grondig met een hogedrukreiniger vóór het verlaten van het besmette perceel. Eén achtergebleven knolletje kan een nieuw perceel besmetten. Bewerk besmette percelen altijd als allerlaatste om kruisbesmetting naar schone akkers te voorkomen.
Teeltverbod en sancties
De aanwezigheid van knolcyperus leidt tot een verbod op het telen van wortel-, knol- en bolgewassen op besmette percelen. Sinds 2023 is dit verbod op besmette percelen ook opgenomen in de conditionaliteit van het GLB. Wordt het teeltverbod niet nageleefd, dan volgt een sanctie.
