Denemarken investeert wel volop in plantaardige kansen voor hun landbouwers
Denemarken brengt een miljoenenfonds in het geweer om een markt te creëren voor plantaardige eiwitten. Zo creëer je kansen voor landbouwers, leert een les van Niels Peter Nørring (the Danish Agriculture & Food Council). Vlaanderen is het met de Deen eens, maar heeft er toch niet evenveel geld voor veil.
Als onderdeel van de Vlaamse eiwitstrategie moeten wij meer plantaardige eiwitten eten en moeten onze boeren er meer van produceren. Daar staan we nog ver vanaf. Zo was het aandeel plantaardige eiwitten in ons dieet in 2024 nog maar 42,6%, terwijl dit tegen 2030 60% moet zijn.
Om de discussie op gang te trekken over hoe de transitie naar meer plantaardige eiwitten ook opportuniteiten voor landbouwers kan creëren, nodigde onderzoeker en ondernemer Tessa Avermaete (Run and Harvest) de Deen Niels Peter Nørring van de Danish Agriculture & Food Council (DAFC) op 7 oktober uit naar Leuven om meer te vertellen over het Deense Nationaal Actieplan voor plantaardige voedingsmiddelen.
Nørring was duidelijk over wat boeren nodig hebben om meer plantaardige eiwitten te produceren. “Boeren moeten niet worden voorgeschreven wat ze moeten verbouwen. De les is dat boeren goed functionerende markten nodig hebben. Want als er een afnemer is, een waardeketen en een businesscase, zijn boeren opmerkelijk bereid om te innoveren.” Daarvoor brengt Denemarken een fors Plantenfonds in het geweer. Tegen 2030 moet het meer dan een miljard Deense kronen geïnvesteerd hebben in plantaardige voedingsprojecten, of omgerekend zo’n 134 miljoen euro. Dat dient niet om boeren te subsidiëren om quinoa of kikkererwten te produceren, die les hebben ze geleerd in Denemarken. Het fonds steunt projecten om de vraag naar plantaardige eiwitten en een goed functionerende waardeketen te creëren.
Verwerker van diepvrieserwten
Dit jaar alleen al verdeelt het Plantenfonds zo’n 30 miljoen euro over 70 projecten. Vier miljoen daarvan gaat rechtstreeks naar de DAFC, al merkt Nørring op dat de andere projecten boeren ook ten goede komen.
Een eerste project toont de schaal waarop de Denen werken aan een plantaardig voedingssysteem. Een van de grootste projecten is namelijk een samenwerking tussen de DAFC en alle regio’s van Denemarken ter waarde van 2 miljoen euro, dat zich richt op onder meer openbare overheidsopdrachten. “In totaal serveren openbare instellingen ongeveer 24 miljoen maaltijden. Alleen al de ziekenhuizen produceren er jaarlijks ongeveer 4 miljoen. Als wij ervoor zorgen dat zij zich meer richten op plantaardige maaltijden, is er gegarandeerd vraag naar plantaardige eiwitten.”
Een tweede project wil een markt en verwerkingscapaciteit voor inheemse erwten terugbrengen. “In 2022 sloot de grootste Deense verwerker van diepvrieserwten zijn deuren. Van de ene dag op de andere raakten zo’n 145 Deense telers hun afnemers kwijt.” Tegenwoordig wordt daarom het grootste deel van de bevroren erwten in Denemarken geïmporteerd. “Een heel slechte situatie, aangezien erwten voor boeren een zeer waardevol gewas blijven voor de vruchtwisseling.” Met een budget van 300.000 euro uit het Plantenfonds gaat de DAFC met partners op zoek naar nieuwe afnemers voor de erwtentelers.
Tot slot steunt het Plantenfonds de zoektocht naar nieuwe exportmogelijkheden. Net als Vlaanderen is Denemarken immers een klein land. “Als boeren op grote schaal plantaardige eiwitten produceren, zal de binnenlandse markt daar niet groot genoeg voor zijn. Daarom ondersteunt het Plantenfonds ook exportbevordering. Meer markten zorgen voor meer vraag en dus meer kansen voor boeren.”
Voor niets gaat de zon op
Op zich zegt Nørring niets nieuws. Ook in Vlaanderen beseft de politiek dat landbouwers in de eerste plaats economische actoren zijn die de vraag volgen. “Er is veel vleesproductie, omdat er veel vleesconsumptie is”, zei Bram Van Hecke van het kabinet van minister van Landbouw Jo Brouns (cd&v) tijdens het event. Plantaardige eiwitten zijn voor de minister in de eerste plaats een nieuwe economische opportuniteit voor boeren die erin willen investeren.
Waarom staan de Denen dan zoveel verder dan wij met hun eiwittransitie? In de eerste plaats staan alle neuzen in Denemarken in dezelfde richting. Het is tekenend dat een vertegenwoordiger van de landbouwsector het Deense model voor meer plantaardige eiwitten komt uitdragen in het buitenland. In Vlaanderen kijkt de landbouwsector nog altijd met wat twijfel naar de eiwittransitie, al trekken landbouworganisaties als Boerenbond een aantal projecten mee.
Het gebrek aan enthousiasme kan wel eens aan het tweede verschil liggen. In vergelijking met Vlaanderen trekt Denemarken de geldschuif bijna uit de kast voor de eiwittransitie, terwijl Vlaamse onderzoekers, landbouwers, verwerkers en ambtenaren zich moeten behelpen met kleine, onzekere projectsubsidies.
Alleen in 2021 werd er een toegespitst budget voorzien voor de realisatie van de Vlaamse eiwitstrategie in de vorm van 19 relanceprojecten. Bij de verdere uitrol van de eiwitstrategie werd er echter geen apart budget voorzien, maar werd volgens een antwoord van minister Brouns op een vraag van Vlaams parlementslid Lydia Peeters (Anders) maximaal gezocht naar koppelkansen uit bestaande financieringskanalen, zoals maatregelen uit het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, project- en onderzoekssubsidies.
Maar ook op die subsidies wordt bespaard. De meest recente besparingsronde van de Vlaamse regering bespaart bijvoorbeeld de Vlaio-landbouwtrajecten weg vanaf volgend jaar. Juist met onder meer deze subsidiemiddelen wordt er gewerkt aan een duurzamere keten voor plantaardige eiwitten als soja (Impuls), kikkererwten (KickChick) en quinoa (Quinoaplus). Bijna een derde van de onderzoeksprojecten voor meer plantaardige eiwitten werd bekostigd met een subsidiestroom die binnen enkele maanden verdwijnt.
De Green Deal Eiwitshift is dan weer een belangrijk instrument om in te spelen op de vraagzijde. Het totaalbudget hiervoor tussen 2021 en 2025 was net iets meer dan 737.000 euro. In 2026 werd er nog 120.000 euro voorzien.
Dat is een schril contrast met bijvoorbeeld de 2 miljoen euro van het hierboven genoemde Deense project met een focus op overheidsopdrachten. Structureel verliest de Green Deal Eiwitshift ook een van de 2 voltijdse equivalenten (VTE’s), waardoor deze deal de helft van haar capaciteit kwijt- raakt voor het uitschrijven van en werken aan projecten om de vraag naar plantaardige eiwitten in zorginstellingen, jeugdwerk en scholen aan te moedigen.
De belangrijkste les die Vlaanderen dan ook uit het Deense voorbeeld kan trekken is misschien wel dat voor niets de zon opgaat. Als Vlaanderen zijn eigen beleidsdoelen wil halen, moet het er genoeg geld voor uittrekken.
