Christophe Vermeulen: "Verspil nooit een goede crisis"
In aanloop naar de Interpombeurs – een initiatief van Belgapom – hadden we een interview met Christophe Vermeulen. Hij is al meer dan 5 jaar de CEO van deze federatie van de Belgische aardappelhandelaars en -verwerkers.

De voorbije jaren is Christophe Vermeulen naast de actuele aardappelproblematieken slechts beperkt bezig geweest met andere zaken. Als CEO van de federatie is dat voor hem dan vooral de ‘interne keuken’. Hij heeft zo gewerkt aan een efficiëntieoefening zowel qua kosten als belangenvertegenwoordiging. “Daar zijn veel federaties mee bezig op dit moment, zeker in periodes dat het minder gaat, dan wordt er op de ‘kleintjes’ gelet. Dat is een vraag die ik zeker begrijp vanuit de kant van de bedrijven. Dat maakt mijn positie er niet altijd makkelijker op, het is aangenamer werken als je sector ‘boomt’, maar moeilijk gaat ook. Never waste a good crisis. Dat gaan we dan ook niet doen, we gaan hier sterker uitkomen. Als het moeilijker gaat, is samenwerken nog belangrijker”, geeft CEO Vermeulen krachtdadig aan bij de start van ons interview.
Vervelende actualiteiten
Telers lopen nu tegen het feit aan dat ze de modaliteiten van hun contract niet kunnen nakomen. Hoe vinden we hier oplossingen voor?
De laatste keer dat we een vergelijkbare droogte hadden, was in 2018. Dat heeft aanleiding gegeven tot de oprichting van Belpotato.be (brancheorganisatie voor de Belgische aardappelketen), net omwille van het respecteren van de contractvoorwaarden. Het percentage frietgeschikte aardappelen binnen de kleinere oogst lag toen nog relatief hoog. Dat is het verschilpunt met 2026. Nu ligt het percentage frietgeschikte kalibers toch wel vlot 20% lager. Een ‘geluk’ is dat deze situatie zich in de meeste delen van Noordwest-Europa voordoet. Daardoor kunnen de frietfabrieken makkelijker onderhandelen met hun afnemers om specificaties te veranderen. Hun klanten aanvaarden dat ook en kennen de situatie. Er zullen minder grote frieten in het zakje zitten of meer kleinere frieten. Dat zal het verhaal zijn van dit jaar.
Ook op het vlak van te leveren volumes zijn er problemen.
Dat klopt en het is iets dat al vaak besproken is. Landbouworganisaties willen daar graag een sectorbrede aanpak, maar dat kunnen wij vanuit Belgapom niet bieden. Ieder afnemer heeft daar wat zijn eigen bedrijfsstandpunt in. Er hangt ook wat af van de teler in kwestie en van de band die hij heeft met zijn afnemer. Ongetwijfeld zullen er situaties zijn waarbij de aardappelteler zal moeten gaan bijkopen om zijn contract te respecteren. Ik voel echt wel bereidheid bij mijn leden om dit scenario zo veel mogelijk te vermijden en om naar andere oplossingen te kijken. Zo wordt er gekeken om regelingen te treffen richting het volgende teeltseizoen. Sommige landbouworganisaties zijn daar geen voorstander van, sommige telers wel. Een opkomende trend is dat afnemers kijken naar een meerjarige band met bepaalde telers.
2026 was een zoveelste waarschuwing dat we ons moeten voorbereiden op weersextremen. Hoe slaagt de sector daarin?
De olifant in de kamer is nu duidelijk zichtbaar. Het is een probleem waar geen pasklaar ant-woord op is. Langer periodes van hetzelfde weertype – of het nu droog of nat is – zorgt voor specifieke problemen, mede afhankelijk van het aardappelras. Ik denk dat we nood hebben aan andere rassen, aangepast aan extremere weertypen. De deur bij de Europese Commissie staat sinds kort op een kier voor nieuwe veredelingstechnieken (gmo, CRISPR-Cas...). Vooraleer er daar oplossingen van komen, zullen we nog snel enkele jaren verder zijn. Uiteindelijk zal er voor ons een kwalitatief goed, smakelijk frietgeschikt aardappelras moeten komen dat bestand is tegen extremere weersomstandigheden.
Turbulente jaren
Is de Belgische aardappelketen na 2 turbulente jaren veranderd, of moeten we nog actie ondernemen?
De aardappelketen verandert constant, er wordt daar zo innovatief mogelijk gewerkt. De verwerking zoekt voortdurend andere pistes of nieuwe oplossingen. Nichemarkten bedienen of focussen op aardappelspecialiteiten zijn hier voorbeelden van. Daar liggen de marges iets hoger. De handel heeft misschien de grootste moeilijkheden. De industrie vroeg zoveel aardappelen waar de handel moeilijkheden kreeg om ze te vinden. Die tijd is gepasseerd, voorlopig toch, en fabrieken draaien vlot anderhalf jaar op wat ze zelf hebben gecontracteerd aan aardappelen. Handelaren zijn in een heel moeilijke positie gekomen en proberen hun eigen bedrijf te diversifiëren door zelf naar export of verwerking te kijken. Er beweegt eigenlijk veel onder de waterlijn, omdat iedereen naar zichzelf kijkt.
De verwerker onderneemt dus constant actie, en de teler?
Bij telers is er wel een ‘klik’ gekomen dit jaar om niet zomaar zoveel aardappelen te planten. Men heeft zich in het afgelopen jaar echt ingezet om het areaal te doen dalen, om niet met een berg aardappelen op overschot te zitten en om de prijs te laten stabiliseren. In België is de vraag naar een kleiner areaal goed opgevolgd. Dat areaal daalde dit jaar met 17%, maar onze buurlanden zijn niet in dezelfde mate gevolgd. De contractprijzen zijn gezakt dit jaar, waardoor de aardappelteelt minder lucratief is geworden. De beurs Interpom is in het vooruitzicht en dan worden meestal nieuwe contractprijzen bekendgemaakt. Daar ben ik heel benieuwd naar, want dat zal een invloed hebben op het uitgeplante areaal in 2027.
Moeten we leren omgaan met grote schommelingen en onzekerheden of moeten we ons handelen gaan bijsturen?
Grote schommelingen en onzekerheden, dat heeft de industrie niet graag. Ze zullen er alles aan doen om dat eigenlijk te vermijden. De Belgische aardappelverwerkende industrie kan echter geen geopolitieke controle uitoefenen in de wereld. De oorlog in Iran, niemand kon dat voorzien en al zeker niet de repercussies dat het heeft ten opzichte van onze grote afzetmarkt in het Midden-Oosten. Dat is onze derde grootste uitvoermarkt. De aardappelproductie in landen zoals China, India, Egypte... heb je ook niet onder controle en al zeker niet hun export. Ook dat nam spectaculair toe. Dat hadden we niet onmiddellijk verwacht. Dit zijn zaken die je niet onder controle hebt, als bedrijf kan je wel onder controle houden dat je meerdere paarden hebt om op te wedden. Dat geldt ook voor landbouwers, ze moeten niet alles inzetten op aardappelen.

Anticiperen op problemen
Treedt Belgapom op als de belangen van zijn leden botsen met die van de aardappelteler?
Ik vertegenwoordig niet de telers, ik vertegenwoordig de afnemers, de handel en de verwerking. Bij conflicten moet ik boeren zeggen: ‘neem contact op met uw afnemer’. Iedereen die aangesloten is bij Belgapom onderschrijft ook een gedragscode voor aardappelen. Het is niet mijn taak om arbiter/scheidsrechter te spelen tussen teler en afnemer. Ik zie mogelijkheden voor brancheorganisatie Belpotato.be om een soort arbitraire rol op te nemen bij conflicten tussen teler en afnemer. Ik denk dat we eerst naar een bemiddeling moeten gaan in plaats van direct naar de FOD Economie of de rechtbank te stappen. Een soort ‘tussenfase’ waarin mensen met kennis van zaken de betrokken partijen rond tafel zetten en mogelijke pistes bekijken om overeen te komen, daar is toekomst voor. Ik heb dat voorgesteld binnen Belpotato.be en de landbouworganisaties hadden daar alvast oren naar.
Wat is de voornaamste fout die de aardappelsector heeft gemaakt en die tot de malaise leidde?
Dat is een moeilijke vraag, want ik spreek niet graag in termen van fouten. Sommigen hadden misschien sneller door dat we moesten anticiperen op een grotere globale concurrentiestrijd, maar de snelheid heeft ons gepakt. Zeker als je kijkt naar wat de Amerikaanse president Trump is beginnen uitsteken. Dat kan je niet de fout van de aardappelsector noemen.
Moest je de Belgische aardappelsector pakweg 5 jaar terug in de tijd kunnen brengen, zou je dan aansturen op andere beslissingen?
Wellicht wel, maar ik kan het niet. Het feit dat we er nu nog altijd staan, is ook dankzij investeringen die toen gebeurd zijn. Ten tijde van corona heeft de industrie geïnvesteerd in innovatieve technieken, in nieuwe verwerkingsfabrieken met de beste frietlijnen ter wereld. Dat zorgt ervoor dat we nog altijd mee zijn. Het Belgische model om op kostenefficiënte wijze zoveel mogelijk frieten in zakken in containers te steken en naar de rest van de wereld te exporteren, is al een tijdje aan het wijzigen. Sommige spelers investeren in fabrieken in het buitenland of in participaties met bedrijven daar. Alle geopolitieke zaken en oorlogen die tegelijk gebeurd zijn, dat had niemand zien aankomen en daar kon de aardappelsector onvoldoende snel op anticiperen. Er werd al wel geïnvesteerd in een ander verdienmodel. Het is jammer dat we een paar jaar meer tijd nodig hebben om het nieuwe scenario nu uit te draaien.
Groei in areaal, afzet en verwerking
De afnemers hebben de voorbije jaren geïnvesteerd in verwerkingscapaciteit. Wordt dit potentieel momenteel ingevuld of is er overcapaciteit?
Ik denk dat er inderdaad momenteel een overcapaciteit is, maar dat het gestabiliseerd is. Er sluiten fabrieken, maar er wordt ook bijgebouwd en productielijnen worden vernieuwd. Weliswaar soms via een ander plan of tijdsbestek dan oorspronkelijk gedacht. Er hebben bedrijven hun groeiambities bijgesteld en die zijn wat op de rem gestaan. De ‘sky is the limit’ is nu niet meer zo. Die evolutie, dat is goede huisvader zijn en strategische beslissingen nemen. Zo is er bij een verwerker de beslissing genomen om voorlopig niet in de frietlijn te investeren, maar wel in de aardappelvlokkenlijn.
Dat is een mooie vraag. Ik zou ze willen beantwoorden met een andere vraag: Waarom heeft hij vrije aardappelen als hij zoveel geïnvesteerd heeft? Wil hij als vrije speler mee surfen op de contractprijzen? Dat is het risico van het landbouwbedrijf. Dat klinkt ietwat streng van mijn kant. We moeten naar een andere manier gaan om het risico af te dekken. Ik wil er toch ook op drukken dat veel boeren die vrije handel willen. Soms kan je met vrije aardappelen een mooie cent verdienen, soms blijf je ermee zitten. Dat is niet per definitie de schuld van de afnemers.
Ik zou dat zeker doen voor wat de aardappelteelt betreft. Als je ingedekt bent door contracten, dan kan je verder gaan rekenen en plannen. Het is niet voor niets dat er al zo een groot deel van het areaal is afgedekt met contracten.
Is de Belgische aardappelverwerkende industrie nog voldoende competitief op de wereldmarkt?
Op dit moment niet nee, maar dat wil niet zeggen dat het niet terug kan komen. Als we de optelsom maken van energie, personeel, grondstof, dan is dat een som die te hoog ligt en die we ons niet kunnen veroorloven. De automatische indexering heeft de volledige maakindustrie in ons land heel veel parten gespeeld. We zitten met meer dan 20% loonsverhoging op 3 jaar tijd én met een aardappelcontractprijsverhoging tot 2025. Door de Russische agressie in Oekraïne stegen de olieprijzen... Het competitieve voordeel dat we hadden, is weg. We zijn te duur. We hebben dat competitieve voordeel als sector niet zelf weggegooid, dat is door omstandigheden gekomen. Vandaar dat bedrijven inzetten op kostenefficiëntie. Ik wil wel niet te veel een negatieve klank laten horen, er is ook veel positiefs aan de hand. We zitten in een crisissituatie en oorlogen zijn vaak op meerdere vlakken een vruchtbare periode. Onze bedrijven kunnen van het nadeel dat ze nu ondervinden een positief iets maken.
Gaan onze verwerkers dan meer hun productie naar het buitenland verplaatsen om dichter bij de afzetmarkt te zitten?
Ik zou dat ergens wel verwachten, dat lijkt niet zo onlogisch. Het model waarbij aardappelproducten onder een huismerk in een container gaan onder goedkope prijzen en van bij ons naar alle delen in de wereld gaan, dat komt onder druk te staan. Je kan dus bijna niet anders dan gaan produceren dichter bij je afzetmarkt. Je moet daarvoor wel kwalitatieve aardappelen in de buurt van je fabriek hebben. Dat is nog een probleem, maar daar wordt aan gewerkt. Sommige stemmen zeggen dat Europa vooral voor Europa zal moeten gaan werken. Ik onderschrijf dat zelf niet volledig, maar er zit wel iets in. Ik zeg niet dat het gaat gebeuren, het is een piste die op tafel ligt. Zo ver zijn we nog altijd niet en we hebben nog grote troeven hier bij ons, die we elders niet hebben. We hebben de kennis, goede boeren, een goed klimaat, kwalitatieve aardappelen, een logistieke hub, korte lijnen...
Is de Belgische keten niet te afhankelijk geworden van enkele markten?
Ja, dat is ook de reden dat er gediversifieerd wordt, zowel in producten als in markten. We waren wel al zeer divers naar afzetmarkten. Het grootste van wat we uitvoeren gaat toch naar de EU27 + het Verenigd Koninkrijk. Op ‘te afhankelijk zijn’ kan je niet zo maar snel inspelen. Als een land zoals de Verenigde Staten onder president Trump plots zijn grenzen toedoet, tja, daar kan je niet snel op reageren. Je kan niet direct een nieuwe markt tevoorschijn toveren.

Gedoe om en met contracten
De voorbije 2 jaar werden de aardappelcontracten (eenzijdig) aangepast. Ik hoor juristen die contracten analyseerden zeggen dat het wurgcontracten zijn die de boer tekenen. Kan hier geen andere houding komen?
Die term zou ik zelf nooit gebruiken en het is volgens mij een advocaat die de aardappelsector niet kent. Een tonnagecontract heeft een zekere ‘eigenheid’. Kom je er niet met uw gecontracteerde tonnen die je kan leveren, dan moet je ze bijkopen, zo simpel is het. In de aardappelsector heeft de medaille 2 kanten. In ons land hebben aardappeltelers zelf gezochte en geprefereerde vrijheid. Ik merk ook geen animo bij landbouworganisaties om aan deze situatie iets te veranderen.
Als een teler zijn contractuele verplichtingen moet nakomen, mag hij dan ook verwachten dat zijn afnemer die verplichtingen onder alle marktomstandigheden respecteert?
Hoe kunnen we vermijden dat de individuele boer het grootste risico draagt in de keten?
Dat is de eigenheid van een landbouwbedrijf, daarom zitten we ook met diverse landbouwbedrijven en gaat het grotendeels om ‘gemengde’ bedrijven. Gaat het in de ene sector wat minder, dan is er wel eentje waarmee het beter gaat... Ik denk niet dat het de taak van de aardappelindustrie is om het risico bij de boer af te dekken.
Toekomstig areaal en rassenaanbod
Moeten we op andere rassen inzetten als we oogstzekerheid willen in de toekomst? Of moeten we inzetten op andere zaken zoals irrigatie, gewasbescherming, rooicapaciteit, opslag…?
Robuuste rassen bestaan, maar waar zijn ze binnen de industrie? Ik weet eigenlijk niet waarom ze niet opduiken. Ik ben er voorstander van en zie in de tafelaardappelmarkt goede evoluties. Om de toekomst aan te vatten zal het een en-enverhaal zijn. Telers gaan naar andere rassen moeten kijken en bijvoorbeeld ook naar irrigatiemogelijkheden of mogelijkheden om water vast te houden. Ik geloof in de mogelijkheden van grote waterbassins, maar geloof niet dat er hierdoor meer water zal verbruikt worden, zoals natuurverenigingen aanhalen. We gaan in de toekomst ook moeten inzetten op alternatieven voor de huidige gewasbescherming, zonder dat we het kind met het badwater weggooien. Als je én PFAS-middelen én trizaoolhoudende middelen tegelijk gaat verbieden, dan zit er niets meer in de gereedschapskist die de boer heeft om aan gewasbescherming te doen. We staan open voor alternatieven, zolang die betaalbaar en efficiënt zijn. Zolang ze er niet zijn, moet je de huidige middelen niet verbieden.
In het afgelopen jaar ging het aardappelareaal naar beneden in ons land. Hoe denkt u dat in het komende jaar zal evolueren?
Geen enkel idee. Moest ik iets zeggen, dan ben ik aan het speculeren. Het areaal zal misschien volgend jaar blijven hangen rond de 90.000, om dan mogelijk verder te normaliseren. We zullen niet snel terug richting 100.000 ha gaan. In februari 2027 zal bepaald worden of het areaal omhoog of omlaag gaat. Veel vrije aardappelen zijn begrijpelijkerwijze nu nog niet op de markt en de verwerkers ook niet, want die hebben nog geen aardappelen nodig. Heel veel zal afhangen van de contractprijzen die er zullen zijn voor 2027. Die zullen rond de Interpombeurs wel bekend worden.
We kijken ernaar uit.





