Startpagina Interpom

Gecertificeerd pootgoed is basis voor geslaagde aardappelteelt

Onze Vlaamse pootgoedtelers staan bekend om hun grote deskundigheid. Maar de hoogwaardige kwaliteit van het pootgoed wordt ook bereikt dankzij een grondige controle in elke stap van het certificeringsproces. Wist je dat het Agentschap Landbouw en Zeevisserij hiervoor jaarlijks een controleveld aanlegt op het ILVO in Merelbeke-Melle? We spraken er met senior onderzoeker Kris De Jonghe.

Leestijd : 8 min

Als pootgoedtelers een certificering willen krijgen voor hun pootgoed – een officieel kwaliteitslabel zeg maar – dan moeten ze hun partijen elk jaar opnieuw eerst laten controleren. “Er zijn in België 2 erkende registratieportalen: het e-loket van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij in Vlaanderen en de Service Public de Wallonie (SPW) in het zuiden van het land. De kandidaat-certificatiepartijen van de vorige Vlaamse pootgoedoogst gaan dan naar het postcontroleveld en de buitenlandse moederpartijen gaan naar het precontroleveld, beide gelegen bij het ILVO”, vertelt Kris De Jonghe, senior onderzoeker bij ILVO Plant. Hij onderzoekt vooral de aanwezigheid van ongewenste virussen en floëembacteriën. Dat zijn bijvoorbeeld fytoplasma’s, die onder meer de ziekte stolbur bij aardappelen veroorzaken, die in Oost-Europa in opmars is.

Pootgoedcertificatie vergt een streng keuringsproces. De kwaliteitsvoorwaarden liggen vast. Zodra de partij is geregistreerd, gaan de keurmeesters van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij aan de slag om de aan hen toegewezen pootgoedtelers op te volgen. In de winter worden de testpercelen gekozen. Daarop werden de 3 voorgaande jaren geen aardappelen geteeld. Om de aanwezigheid en levensvatbaarheid van eventuele aaltjes na te gaan, neemt het FAVV van elk perceel grondstalen, die getest worden op Globodera-aaltjes. Als er levensvatbare aaltjes of cysten gevonden worden, mag het perceel niet worden gebruikt voor de teelt van gecertifieerd pootgoed. Daarnaast worden ook alle moederpartijen getest op de aanwezigheid van bruin- of ringrot. Als het perceel vrij is van Globodera en de moederpartij is vrij van bruin- of ringrot, kan de teler een partij op dit perceel inschrijven en planten.

Visuele inspecties

Vervolgens controleert de keurmeester de planten minstens 2 keer visueel op het veld. “Daarbij beoordeelt hij de planten op diverse aspecten, zoals rasechtheid, raszuiverheid en ziekten en plagen”, vertelt Kris. De gezondheidstoestand van de planten wordt zo steekproefsgewijs bekeken en vergeleken met de normen. Nadien neemt de keurmeester knolmonsters op het veld of in de schuur, die hij naar het laboratorium stuurt voor onderzoek op virussen, bruin- en ringrot en Meloidogyne spp. “In het keuringsreglement liggen er immers normen vast met maximum toegelaten limieten van aanwezigheid van bepaalde ziekten en plagen”, verduidelijkt Kris De Jonghe. “Die normen zijn gekoppeld aan de klassen in het certificeringsproces.”

In het laboratorium van het ILVO worden de knollen onderzocht op een aantal organismen en virusziekten. “Op al dat materiaal – prebasispootgoed, maar vooral basispootgoed en gecertificeerd pootgoed – doen we hier testen. Hoe hoger de klasse, hoe meer pathogenen er worden getest. Bij het belang-rijkste virus dat het meest frequent aanwezig is – aardappelvirus Y – wordt meer procent aantasting van dat virus toegelaten. De normen worden dus minder streng. Maar hoe meer virus erin zit, hoe meer risico op opbrengst- en kwaliteitsverliezen. En zodra je niet meer voldoet aan de laatste gecertificeerde pootgoedklasse – gecertificeerd pootgoed B – kan je het pootgoed niet meer laten certificeren. Dan wordt het gedeklasseerd, maar kan het eventueel nog wel voor consumptieaardappelen en voor de aardappel- of voederindustrie gebruikt worden, afhankelijk van de chemische behandeling die erop werd toegepast en na goedkeuring door het FAVV.”

Een bijkomend probleem is dat je binnen dat virus Y nog een aantal stammen hebt. “Sommige daarvan zie je bijna niet op het veld, terwijl er andere heel sterke symptomen tonen, zowel op het blad als op de knol. Dat maakt het soms moeilijk voor de producent om te vatten wanneer een partij wordt gedeclasseerd of in een lagere klasse wordt gezet, terwijl hij op het veld weinig of niks ziet.”

Mozaïeksymptomen in aardappel, gelinkt aan het aardappelvirus Y (PVY).
Mozaïeksymptomen in aardappel, gelinkt aan het aardappelvirus Y (PVY). - Foto: ILVO-Plant

Twee labo’s, 2 testmethoden

De telers kunnen kiezen waar en op welke manier het monster wordt geanalyseerd. “Dat kan bij het ILVO in Merelbeke-Melle en bij het CRA-W in Gembloux/Libramont”, legt De Jonghe uit. “In de praktijk worden de testen in Wallonië uitgevoerd door de CRA-W-afdeling in Libramont via de Elisa-methode. Die Elisa-methode is een van de meest gebruikte technieken binnen de levensmiddelenindustrie voor het detecteren van de eiwitmantel (het eiwit) van het virus. Een alternatief is een moleculaire PCR-test, waarmee je het genetisch materiaal van het virus kan detecteren. Dit kan voor de virustesten op pootgoed tot nu toe enkel op het ILVO. Op zich is de Elisa-test minder gevoelig dan de PCR-test. Daardoor kan die test niet rechtstreeks op de aardappelknollen zelf worden uitgevoerd en moet die op het blad gebeuren, anders krijgen we een onderschatting van het werkelijke percentage virus dat aanwezig is. De PCR-test kan echter wél direct op de knol worden uitgevoerd. De keurmeesters bezorgen ons dus altijd een monster van knollen. Voor de Elisa-test wordt de kiemrust van de knollen doorbroken en wordt uit een deel van de knol de plant terug opgekweekt. We krijgen dan een nieuwe plant uit de potentieel geïnfecteerde knol. Het virus is dan via de Elisa-methode betrouwbaar detecteerbaar in de nieuwe plant, en dit resultaat wordt dan mee gebruikt voor de toekenning van de klasse in de certificering.”

Een PCR-test kan wél rechtstreeks op een klein stukje van de knol worden uitgevoerd. ”Zo’n PCR-test is voor ons dus gemakkelijker, maar is wel duurder. Toch zijn er meer Elisa- dan PCR-testen nodig. De producent kiest dus vaker voor een Elisa-test, tenzij hij onder tijdsdruk staat. Doordat we de PCR-test meteen op de knol kunnen uitvoeren, krijgt de producent het resultaat binnen de 10 werkdagen. Bij een Elisa-test moeten we – doordat de planten eerst moeten worden opgekweekt – tot 2 maanden wachten eer hij zijn resultaat krijgt.”

In de praktijk wordt voor een derde de PCR-test en voor twee derde de Elisa-test gekozen. Jaarlijks worden zo’n 900 stalen geanalyseerd. “Een staal bestaat voor een PCR-test altijd uit 200 knollen. Voor een Elisa-test vragen we om 130 à 150 knollen aan te leveren, waarbij de test op 100 knollen gebeurt. Bij een PCR-test doen we op de 200 knollen altijd 10 testen op deelstalen van telkens 20 knollen. Zo krijgen we 10 resultaten. Op basis van het aantal positieve testen op de 10 deelstalen maken we een schatting van het percentage in het monster en bij uitbreiding in de partij. Onze percentages zijn genoeg opgesplitst om het Agentschap toe te laten om de knollen direct in klassen te kunnen indelen.”

Kwaliteits- en quarantainevirussen

In aardappelen heb je enerzijds de controle op de aanwezigheid van kwaliteitsvirussen. Daar kan je nog een bepaald percentage toelaten en afhankelijk daarvan zit je in een bepaalde klasse. Maar er is anderzijds ook controle op bijvoorbeeld quarantainevirussen en -bacteriën (zoals bruin- en ringrot, bepaalde aaltjes) die helemaal niet mogen voorkomen. “In de toekomst gaan we – waar het mogelijk is – de bacterie, het virus en de nematoden testen op dezelfde knol. Dat zal voor de keurmeesters een voordeel zijn, zodat ze niet 2 of 3 keer 200 knollen moeten nemen om de analyses uit te voeren. Het scheelt ook in transport. Voorlopig worden de meeste Elisa-testen in Libramont uitgevoerd, omdat ze goedkoper zijn dan bij ons. Vermits je voor Elisa-testen toch steeds veel serreruimte moet vrijhouden en door de sterk stijgende energieprijzen deze kosten ook flink toenemen, merken we de laatste jaren een verschuiving naar PCR-testen. Misschien zal dat aantal nog stijgen dankzij het feit dat we de bacterie-, nematoden- en virustesten op hetzelfde monster zullen kunnen doen”, legt De Jonghe uit.

Bevatten de geteste grondstalen geen aaltjes, dan worden de velden beplant en ingeschreven voor de controle. Alle geplante rassen moet voorkomen op de Belgische of de gemeenschappelijke rassenlijst van landbouwgewassen. Tijdens de inschrijving brengt de teler alle gegevens over het perceel en de partij in via het e-loket: het ras, de categorie, de klasse, de herkomst en de gewenste klasse.

Diagnosecentrum voor planten

In het diagnosecentrum voor planten (DCP) bij ILVO Plant voeren 3 à 4 mensen de virustesten uit. Nog meer analisten voeren bacterietesten en testen op nematoden uit. “Onze belangrijkste klant is het FAVV, want zij voeren officiële monitoringprogramma’s uit voor bijvoorbeeld het screenen naar quarantainepathogenen die ons land niet binnen mogen of die niet verder in ons land verspreid mogen worden. Ze doen checks bij vermeerderingsbedrijven, aan de havens… en de erkende laboratoria, waaronder het ILVO-DCP, krijgen die monsters voor analyse.

De tweede belangrijkste klant is het Agentschap Landbouw en Zeevisserij, zoals de monsters voor testen op het aardappelpootgoed, maar ook voor ander vermeerderingsmateriaal dat bijvoorbeeld aan exporteisen wordt gekoppeld. Het FAVV zal dan bij de producent monsters nemen, waarna wij ze onderzoeken en een verslag opstellen. Daarna kan het FAVV of het Agentschap een attest afleveren dat stelt dat de zending vrij is van bepaalde organismen.”

Hoge kwaliteit pootgoed

Alle visuele veldkeuringen en de partijkeuringen door de keurmeester spelen samen met de laboresultaten een rol in de uiteindelijke bepaling in welke klasse het pootgoed terechtkomt. “We valideren de resultaten van de virustesten en versturen die naar de telers. Door dat strenge certificeringsbeleid is ons pootgoed van heel hoge kwaliteit in vergelijking met het pootgoed in sommige andere landen.”

Het controleveld op het ILVO, waar al het pootgoed uit het vorige seizoen dat voor vermeerdering in aanmerking komt en alle buitenlandse moederpartijen worden uitgeplant. Op het einde van het groeiseizoen waren al veel planten afgestorven.
Het controleveld op het ILVO, waar al het pootgoed uit het vorige seizoen dat voor vermeerdering in aanmerking komt en alle buitenlandse moederpartijen worden uitgeplant. Op het einde van het groeiseizoen waren al veel planten afgestorven. - Foto: ILVO-Plant

Rol van het postcontroleveld

Ook nadat de pootaardappelen verkocht zijn, volgt de Vlaamse overheid de kwaliteit ervan op in samenwerking met het ILVO. Tijdens het productieproces nemen de keurmeesters nog eens extra monsters. Die worden uitgeplant op het postcontroleveld, dat het ILVO elk jaar aanlegt. “Wij stellen het terrein ter beschikking en organiseren de teelt, maar het Agentschap Landbouw en Zeevisserij zorgt voor de inhoudelijke aanleg van de plotjes van telkens 100 planten van elke partij pootgoed. In juni verzamelen alle keurmeesters van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij op het controleveld en wordt per plot van 100 knollen geteld hoeveel planten symptomen vertonen van een bepaalde ziekte of plaag”, aldus Kris De Jonghe.

Verder worden alle pootgoedtelers jaarlijks uitgenodigd om het postcontroleveld te bezoeken, meestal op een dag in de tweede helft van juni. “Na een algemeen deel, waarbij ze worden gebriefd over administratie en resultaten van de vorige jaren, gaan ze samen met de keurmeesters naar het postcontroleveld. Daar kunnen ze met de keurmeesters en met ons in discussie gaan. De pootgoedtelers kunnen vragen stellen over hun partijen en over het keuringswerk van de overheid, en kunnen zo ook wat bijleren.”

Dronemonitoring van aardappelvirussen in pootgoed.
Dronemonitoring van aardappelvirussen in pootgoed. - Foto: ILVO-Plant

Vlapo-project

Tijdens die dag geven medewerkers van de keuringsdienst van het Agentschap, en soms ook van ILVO Plant, presentaties aan de pootgoedtelers. “Zo gaven collega Ellen Everaert en Valentijn De Cauwer, onderzoeker aardappelen bij het proefcentrum Viaverda, in juni toelichting bij het Vlaio LA-traject Vlapo (Vlaams Pootgoed: de toekomst groeit hier)”, duidt De Jonghe. Het doel van dat project is om de Vlaamse pootgoedteelt verder te versterken en te verduurzamen en om de kwaliteit van ons pootgoed op diverse vlakken nog verder te verhogen. “Zo zoeken we naar alternatieven voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, bijvoorbeeld door het effect van stro en graan tussen de rijen, van afdekking en kaolin te onderzoeken op testvelden bij Viaverda. Kaolin is een soort witte klei die onder meer gebruikt wordt om op en tussen de ruggen te spuiten en om zo vooral de bladluizen te misleiden. Al dan niet in combinatie met stro en tussenplantingen zullen bladluizen zo minder voor aardappelplanten kiezen en zo beperken we de verspreiding van virussen. Een ander werkpakket in dat project is onderzoeken of we die virusaantastingen vlug kunnen opsporen met drones en beeldtechnologie, om zo ook veel sneller te kunnen ingrijpen”, besluit Kris De Jonghe.

Jan Van Bavel

Lees ook in Interpom

Nieuwe technologieën kunnen aardappelteelt verduurzamen

Interpom Duurzaamheid start met een goede teelttechniek en optimaal bodembeheer. Nieuwe technologieën bieden veel mogelijkheden. Volgens Geert Haesaert, professor-emeritus Faculteit Bio-ingenieurswetenschappen UGent, moet er nog veel omgezet worden naar de praktijk, onder meer rond bodem- en gewassensoren.
Meer artikelen bekijken