“Op sleutelmomenten nemen vrouwen vaak het voortouw”

Steeds meer vrouwen staan aan de leiding van een landbouwbedrijf in Vlaanderen. In 2023 was dat 20%, een stijging van 1% op 5 jaar tijd. Dat is een positieve evolutie, maar ook een die eerlijk gezegd wel wat sneller mag gaan. Dat vinden ze ook bij Ferm en VABS.

Glazen deuren en andere normen

Zijn de uitdagingen die vrouwen vandaag de dag in de landbouw ervaren dezelfde als die waar mannen mee geconfronteerd worden?

AV: Ik denk dat vrouwen en mannen die vandaag de dag in de sector willen starten, in principe dezelfde mogelijkheden hebben. Iemand die visie, gedrevenheid en stielkennis heeft, vindt zijn of haar weg, maar ik vind wel dat vrouwen en mannen van bij de start tegen andere ‘glazen deuren’ aanlopen. De drempels waar mannen over moeten, zijn daar vaak door henzelf gezet, terwijl vrouwen geconfronteerd worden met hindernissen die mannen er voor hen geplaatst hebben. In theorie zijn de rechten gelijk, maar vrouwen moeten er elke dag voor vechten om ze ook in de praktijk te laten gelden. Ik heb me zelf nooit gediscrimineerd gevoeld omdat ik een vrouw ben, maar ik heb het wel meermaals zien gebeuren in mijn omgeving.

VS: Mijn man en ik zijn beiden actief in ons landbouwbedrijf en we hebben elk onze verzuchtingen. De impact van slechte prijzen voor ons product en zaken als het Mercosur-akkoord zorgen voor veel onzekerheid voor ons beiden. Al ligt de financiële stress vaak meer bij de vrouw, omdat zij vaak de boekhouding doet. Ook de fierheid die vrouwen hebben over de netheid van hun bedrijf, is opvallend. Je wil dat je koeien blinken, dat het gras gemaaid is en dat de ‘hof’ proper is. Ook dat is een niet te vergeten taak die vrouwen vaak op zich nemen.

Hoe belangrijk is het dat de Verenigde Naties (VN) 2026 uitroepen tot jaar van de vrouwelijke landbouwer?

AV: We zijn heel blij met die keuze, want de VN is niet zomaar een organisatie. Voor ons is elk jaar uiteraard het jaar van de vrouwelijke landbouwer, maar dat zij er aandacht op vestigen is een meerwaarde. Wij zullen dit jaar die boodschap ook meenemen in de vele activiteiten en campagnes die we bij Ferm doen.

Vrouwenorganisaties blijven relevant

Waarom zijn Ferm en VABS vandaag de dag nog relevant?

VS: Het is belangrijk dat onze landbouwvrouwen de kans krijgen om elkaar te ontmoeten en om hun zorgen te delen. We helpen en informeren hen ook. Onze werking loopt grotendeels gelijk met die van ABS, maar er zijn toch andere accenten. Zo hebben we destijds erg geijverd voor het statuut van meewerkende echtgenoot en dat doen we nu ook voor het mogelijk maken van flexi-jobs in de landbouw. Ook administratieve vereenvoudiging bekomen is voor ons en onze leden een belangrijk thema, maar dat is geen makkelijke opdracht.

AV: In de jaren 90 was het ons doel om vrouwen te emanciperen en om hun dezelfde rechten te geven als mannen. Nu gaat het vooral om faciliteren, om hen te helpen om alles wat ze willen combineren mogelijk te maken. Al zijn er ook daar uiteraard limieten. Daarnaast is informeren een belangrijke taak. Of het nu gaat om de gevolgen van het al dan niet nemen van een huwelijkscontract of het statuut van meewerkende echtgenoot. Syndicale acties doen we altijd in samenwerking met Boerenbond en die kunnen gaan van GLB tot Mercosur. En dan is er nog onze taak om vrouwen samen te brengen, zodat ze een sterk netwerk vormen dat er voor hen is wanneer ze willen ontspannen maar ook ventileren.

Vrouwen stappen bewuster in boerenstiel

Het statuut van meewerkende echtgenoot was een belangrijke verwezenlijking, maar is het vandaag nog nodig? Vrouwen stappen nu toch gewoon als bedrijfsleider in een onderneming?

AV: Toen we ijverden voor dat statuut was het zeer belangrijk om vrouwen de tools aan te reiken die ze nodig hadden om voor zichzelf te kunnen zorgen. Het statuut van meewerkende echtgenoot wordt vandaag de dag nog gebruikt, maar amper nog voor jongeren. Jonge vrouwen zijn steeds vaker hoger opgeleid en weten welke vragen ze aan de notaris en de boekhouder moeten stellen wanneer ze een bedrijf overnemen of wanneer ze trouwen. We juichen deze evolutie toe, maar we blijven uiteraard ook zorgen voor die andere groep van vrouwen. We komen voor hen op en ondersteunen hen onder andere via informatie en vorming.

VS: Ik zie inderdaad steeds meer jonge vrouwen in de sector die hogere studies hebben gevolgd, al dan niet in een landbouwgerelateerde richting. Vaak hebben ze ook eerst ergens anders gewerkt voor ze in het bedrijf stapten. Ik heb het idee dat zij sterker in hun schoenen staan en dat zij ook capabel zijn om de boerderij alleen te runnen.

Is boeren voor vrouwen vandaag de dag een bewustere keuze dan vroeger? Was het voor de oudere generatie vanzelfsprekender om thuis te werken dan nu?

VS: Dat denk ik wel. Een vrouw staat nu meer op haar strepen en denkt ook aan haar eigen noden, zoals bijvoorbeeld sociaal contact. Zelf werk ik ook nog als verpleegkundige, omdat ik anders die connectie met de wereld, en specifiek met andere vrouwen, te veel mis. Want eerlijk, de veearts, verkopers… die op het bedrijf over de vloer komen, zijn allemaal mannen.

AV: Ik denk inderdaad dat het een meer bewuste keuze is. Dat is ook nodig, want men moet op enorm jonge leeftijd al enorme beslissingen nemen waar veel geld van afhangt. Welke andere twintiger investeert er voor pakweg een half miljoen of meer? Dan kan ik alleen maar zeggen: ‘chapeau’. Ondernemerschap is niet typisch mannelijk of vrouwelijk, maar ik denk wel dat vrouwen sneller overgaan tot vernieuwing, verandering of verbreding. Ze zien de kansen die zich voordoen vanuit de maatschappij en kijken ruimer dan enkel het bedrijf.

Waarom zijn vrouwen een cruciale factor in de landbouwsector?

AV: Ze zijn de link met de gemeenschap, al dan niet via een beweging als de onze. Op heel cruciale momenten nemen vrouwen het voortouw, denk maar aan een bedrijfsovername, het inschatten van de gevolgen van een investering, de impact van het bedrijf op het gezin en de omgeving… Ik merk ook dat vrouwen het makkelijker kunnen loslaten wanneer het landbouwbedrijf overgedragen wordt aan de volgende generatie. Dan bieden ze hulp op de achtergrond, maar ze willen jongeren ruimte geven. Dat geldt misschien niet voor iedereen, maar in de gezinnen die ik al heb ontmoet was het vaak zo.

Perfectie bestaat niet

Zijn er valkuilen waar vrouwen in de landbouw vandaag de dag dreigen in te vallen?

VS: Het werk op een landbouwbedrijf stopt nooit, niet voor vrouwen die buitenshuis gaan werken en ook niet voor zij die thuis zijn. Tegenwoordig willen we alles perfect doen, maar perfectie bestaat niet. Sociale media spelen daar een belangrijke rol in. Het zijn dus veel ballen die je tegelijk in de lucht moet zien te houden. Soms moet je ook eens ‘foert’ durven zeggen,maar dat is voor veel vrouwen moeilijk.

AV: We moeten die perfectie van een voetstuk halen. Vroeger moesten vrouwen een deur openbreken om te mogen doen wat ze willen. Nu zijn de deuren open, maar willen we ze allemaal binnengaan, maar daar is geen tijd en ruimte voor. Bij jongeren zien we nu een kentering, zij willen meer balans tussen werk en privé. Daar zit dan echter weer de valkuil dat, als je bijvoorbeeld een jaar stopt met werken of halftijds aan de slag gaat, je later de rekening gepresenteerd krijgt wanneer je met pensioen gaat. Vrouwen mogen en moeten die keuzes bewust kunnen maken, maar het is onze taak om hen te blijven informeren over de gevolgen van elke keuze.

Men heeft het vaak over de ‘sterke vrouw achter de boer’, maar is dat niet achterhaald? Is het niet ook de taak van vrouwen om zichzelf in de kijker te zetten?

AV: Ja en nee. De vrouwen die ‘op de achtergrond’ meewerken in het bedrijf en bijvoorbeeld hun naam niet zien terugkomen in de bedrijfsnaam of het e-mailadres, doen dat niet per se omdat ze zichzelf willen wegcijferen. Ze hebben geen groot ego en zien vooral de voordelen van één naam op het vlak van bekendheid, ondernemerschap en werkgemak. We mogen niet vervallen in een symbolenstrijd. En wanneer je op die bedrijven komt, is de man vaak de eerste om te zeggen hoe straf zijn vrouw wel niet is. Als het werkt binnen een koppel, heb ik daar geen probleem mee. Tenslotte is het toch vaak de vrouw die de portemonnee vasthoudt. (lacht)

Nele Kempeneers (Pennenvrucht)