De meest gebruikte pompsystemen anno 2026

Deze evolutie is een antwoord op de steeds diversere toepassingen en op de vraag naar hogere capaciteiten en bijhorend hogere druk die van de pompen gevraagd worden. Het PCLT geeft hier een overzicht van de meest voorkomende pompsystemen gemonteerd op mengmestwagens.

De behoeften in de landbouwsector evolueren door schaalvergroting en specialisatie, maar ook onder invloed van reglementeringen, zoals de opeenvolgende mestdecreten. Het grootste deel van de mest moet in maart en april op de akkers worden uitgereden, wat in een korte periode grotere capaciteiten vraagt.

Daarnaast worden deze mestwagens, mede door klimaatverandering, ook ingezet voor beregening. Bij beregening worden soms giften van 150 m³/ha toegepast, wat aanzienlijk meer is dan bij een klassieke drijfmesttoediening. Ook de verspreidingstechnieken zijn geëvolueerd: van eenvoudige openveldverspreiding met kanon naar gespecialiseerde sleepslangensystemen, brede bemesters en injecteurs. Elk van deze technieken stelt specifieke eisen aan het pompsysteem.

Vacuümpomp als klassieke systeem

De vacuümpomp (zie figuur 1) bestaat uit een excentrisch gemonteerde roterende as met koolstofschoepen. De schoepen worden door de centrifugale kracht tegen de wand van de behuizing gedrukt. De grootte van elke kamer verandert met de rotatie van de waaier. Naarmate de kamer groter wordt, zet de lucht erin uit. Hierdoor daalt de druk in de kamer en ontstaat er een gedeeltelijk vacuüm. De lucht wordt dus aangezogen, samengeperst en via de uitlaat weer uitgestoten.

Door een onderdruk in de tank te creëren, wordt de mest aangezogen. Voor het verspreiden van de mest wordt de luchtstroom omgekeerd, om overdruk te creëren. Dit gebeurt via een eenvoudige handmatige of hydraulische omkeerinrichting.

Een belangrijk voordeel: de mest gaat niet door de pomp, wat slijtage beperkt. Belangrijk is dat de koolstofschoepen gesmeerd worden via een druppelsgewijze olietoevoer. De dosering van de olie kan ingesteld worden. Door het open smeersysteem wordt een overschot aan olie met de lucht meegevoerd. Om de uitstoot van de olie gemengd met lucht te beperken, wordt een olie-afscheider geïnstalleerd.

Een standaardvacuümpomp mag maximaal 5 minuten ononderbroken draaien; daarna moet ze minstens een kwartier afkoelen. Toch zijn deze pompen voor een stuk geëvolueerd om aan dit nadeel tegemoet te komen. De meeste pompen werken met gedwongen smering, wat regelmatig onderhoud vereist. Een olietank laat toe het niveau te controleren en bij te vullen.

Vandaag de dag worden op vacuümpompen vaak v opties gemonteerd zoals een geluidsdemper, olieafscheider en een zelfledigende vochtvanger die de pomp beschermt tegen het binnendringen van mest.

Dit pompsysteem is nog altijd het meest gangbare door zijn goede prijs-kwaliteitsverhouding en is geschikt voor vlak terrein zonder de grootste capaciteitsvereisten. De energiebehoefte is laag en het systeem is onderhoudsvriendelijk. Nadelen zijn de beperkte druk en teruglopende prestaties bij zeer dikke mest of diepe aanzuiging. Voor de meeste toepassingen op mengmestwagens is dit echter voldoende.

Aanvulling met turbovuller

Bij vacuümtanks wordt steeds vaker gekozen voor een aanvulling met een turbovuller, om zo de capaciteit van het aanzuigen te verhogen en de levensduur van een vacuümpomp te verlengen, wetende dat een vacuümpomp maximaal 5 minuten aan 1 stuk mag draaien. De mengmest wordt door de vacuümpomp aangezogen en in de tank geduwd door de turbovuller. De turbovuller zorgt ervoor dat er minder onderdruk nodig is om aan te zuigen. Dat zorgt op zijn beurt voor minder uitzetting van de mest en dus ook voor afname van schuimvorming.

De voordelen hiervan zijn de hogere vullingsgraad door het ontbreken van schuim, het sneller vullen en het minder belasten van de vacuümpomp. De turbovuller wordt hydraulisch aangedreven door de gemonteerde hydromotor.

Voor het verspreiden van de mest met een brede injecteur adviseert men ook een turbolosser, die eigenlijk omgekeerd werkt als een turbovuller. Bij snelheidsonafhankelijk bemesten gaat deze hydraulisch aangedreven turbolosser dan sneller of langzamer draaien, afhankelijk van de gevraagde hoeveelheid.

Lobbencompressor voor industriële toepassingen

Voor meer industriële toepassingen, zoals ruimdienstwagens, wordt ook een lobbencompressor toegepast. Deze pomp werkt met 2 lobben in plaats van schoepen, zie figuur 2).

Door de draaiende lobben ontstaat onderdruk, wat hetzelfde effect oplevert als de klassieke vacuümpomp (schoepencompressor). Doordat er echter geen contact is tussen de bewegende onderdelen, ontstaat er vrijwel geen wrijving en hebben deze nauwelijks smering nodig. Deze pompen zijn uitgerust met een temperatuursensor die waarschuwt bij oververhitting.

Centrifugaalpomp voor hoger debiet aan de perszijde

De centrifugaalpomp stuwt de mengmest uit de pomp door de centrifugaalkracht, die ontstaat door de rotatie van een schroef binnen een excentrisch pomphuis. Dit pompsysteem maakt het mogelijk om een hoog debiet te bereiken. Bij 750 omw/min wordt een debiet van 6.000 l bereikt, terwijl het bij 1.000 omw/min tot 11.000 l oploopt. Dit pompsysteem werkt uitsluitend aan de perszijde.

Het vullen van de tank kan door de zwaartekracht via bijvoorbeeld een hydraulische bovendeur. De mest stroomt door de pomp en moet worden beschermd met een stenenvanger. Geplaatst onder de tank, in combinatie met een stenenvanger, zorgt de pomp voor een vlotte en gelijkmatige aanvoer van de mengmest. Deze pomp heeft lage slijtage en onderhoudskosten. Het nadeel ervan is dat zonder hulpmiddel vullen onmogelijk is.

Vaak worden dan 2 pompen gemonteerd: een vacuümpomp aan de zuigzijde en een centrifugaalpomp aan de perszijde. Het vacuümsysteem kan worden aangepast aan vele omstandigheden (ondergrondse en bovengrondse putten, trechter...). De centrifugaalpomp maakt het verspreiden met een hoog en constant debiet over grote breedtes mogelijk.

Verdringerpompen voor constante prestaties

Bij volumetrische pompen gaat de mest door de pomp (zie figuur 3). De lobbenpomp werkt met 2 rotors met lobben. Door de rotatie ontstaat er vacuüm voor het aanzuigen van de mest. Deze pompen kunnen zeer snel materiaal verwerken en het debiet is regelbaar. Deze pompen zijn zeer geschikt voor diepe mestkelders, voor verwerking van zeer dikke mest en er is zeer weinig drukverlies bij langere leidingen. Deze pompen worden dan ook, los van de mengmesttank, gebruikt voor het overpompen van put naar put.

Aangezien de mest door de pomp moet gaan, is dit wel een complexere montage op de tank. Een roerinrichting in de tank zorgt ervoor dat de mest goed gemengd blijft. Dit voorkomt sedimentatie en vergemakkelijkt het vullen. Bij snelheidsonafhankelijk bemesten laat een drukregelventiel toe om de druk nauwkeurig in te stellen bij het verspreiden. Verdringerpompen garanderen een maximaal vulniveau, ongeacht de diepte van de mestkelder of dikte van de mest.

Deze pompen hebben meerdere voordelen. Zo heeft de dikte van de mest weinig of geen invloed op het debiet van de pomp. Deze kan mest dieper opzuigen met weinig of geen schuimvorming bij het opzuigen van runderdrijfmest. Nog een voordeel is dat het debiet bij het uitbrengen stabieler is dan bij een vacuümpomp, ongeacht de viscositeit van de mest. De mest kan worden rondgepompt en zo opgemengd (zie figuur 4).

Het nadeel van deze pompen is dat ze niet droog mogen lopen en dat ze gevoeliger zijn voor vreemde voorwerpen. Daarom worden ze vaak gecombineerd met snijfilters en een stenenvanger. Ook worden de inlaat- en uitlaatopeningen door de constructeurs vernauwd, wat een betere weerstand geeft tegen scherpe en harde vervuiling.

Wormpomp als volumetrisch systeem

De wormpomp is ook een volumetrisch pompsysteem en maakt gebruik van de mechanische werking van een excentrische schroef om de mengmest aan te zuigen en af te voeren. Deze pomp kan dikke mengmest aanzuigen en afvoeren, zelfs door lange leidingen, en van de ene put naar de andere verpompen. Voordelen zijn zeer diepe aanzuiging (tot 6 m) en ongevoeligheid voor kleine steentjes van 3 à 4 cm. Dit maakt het systeem geschikt voor putten met verontreinigingen. De montage is eenvoudig.

Het nadeel van deze pompen is het lagere debiet vergeleken met lobbenpompen. Ook neemt deze pomp meer plaats in. Daarom worden deze onder de tank gebouwd.

Bij snelheidsonafhankelijk bemesten wordt dan gebruikgemaakt van een driewegkraan, die bediend wordt door een elektrische regelcilinder. Daardoor wordt de gewenste hoeveelheid drijfmest naar de injecteur gestuurd en keert het overtollige debiet terug naar de tank.

Conclusie

De keuze van het pompsysteem bepaalt in grote mate de capaciteit, inzetbaarheid en duurzaamheid van de machine. Waar de klassieke vacuümpomp (schoepencompressor) nog steeds een sterke prijs-kwaliteitsverhouding biedt voor standaardtoepassingen, zorgen combinaties met turbovullers en turbolossers voor extra efficiëntie. Voor hogere debieten en constante prestaties winnen centrifugaal- en volumetrische pompen terrein, terwijl lobben- en wormpompen uitblinken bij diepe aanzuiging, dikke mest en lange leidingen.

Kies daarom de meest geschikte oplossing in functie van bedrijfsomvang, mesttype, toepassingsmoment en verspreidingstechniek. Bij stalen vaten worden zowel vacuüm- als volumetrische pompen gebruikt. Om het totaalgewicht te beperken en de bodemdruk te verminderen, worden tegenwoordig ook polyestervaten toegepast. Hierop kunnen enkel volumetrische pompen worden toegepast.

Bart Vandaele (PCLT)