Lage melkprijzen: er broeit onvrede bij leveranciers aan LDA
De zuivelsector heeft het moeilijk… Door de sterk gedaalde prijzen van de afgelopen maanden draaien sommige melkveehouders nu met verlies. En de toekomst ziet er onzeker uit in ons land, vooral omdat niet alle boeren in hetzelfde schuitje zitten. Met name de zuivelcoöperatie Laiterie des Ardennes (LDA) krijgt kritiek vanwege de prijzen. Daardoor overwegen sommigen om de coöperatie te verlaten, terwijl anderen dat al hebben gedaan. Quentin Goffinet, vicevoorzitter van Fugea en gecertificeerd biologisch melkveehouder, levert zelf aan deze coöperatie, de laatste grote zuivelcoöperatie in Wallonië. Hij geeft ons een update over de situatie.
Hoe staat het met de melkprijs halverwege mei?
Er is niet per se sprake van een daling. We zien echter ook geen echte stijging. Bij Laiterie des Ardennes (LDA) was de prijs voor gewone melk 32,75 cent per liter. Begin dit jaar werd er gesproken over een verhoging, met als doel de prijs in de zomer weer rond de 36 cent te krijgen. Naar mijn mening zal het moeilijk zijn om dit resultaat te bereiken. Als we de situatie vergelijken met die bij Royal A-ware, een van de minst winstgevende zuivelbedrijven, ligt de prijs daar tussen de 36 en 37 cent. LDA gaf aan dat het moeilijk zou zijn om die prijs te evenaren. Toch zitten andere zuivelbedrijven, zoals Arla, momenteel rond de 40 cent. De situatie is dus behoorlijk precair…
In deze context rijst de vraag of sommige sectoren het beter doen, bijvoorbeeld biologische producenten.
De prijs voor biologische melk bij LDA blijft relatief stabiel, ook al worden er niet de hoogste marktprijzen voor betaald. Het is ook belangrijk om te weten dat de biomelk slechts een klein percentage van de totale productie van de zuivelcoöperatie vertegenwoordigt. Daarom is het wellicht gemakkelijker om waarde toe te voegen aan deze melk, of om deze naar een andere verwerker te sturen wanneer er een kleine meerprijs voor is. Bovendien is deze coöperatie duidelijk niet actief op zoek naar nieuwe leveranciers van biologische melk. Over het algemeen werd de prijs van deze melk de afgelopen 2 jaar enigszins opgedreven door de prijs van conventionele melk, die toen vergelijkbaar was met die van biologische melk. Destijds was er vrijwel geen verschil. Sommige producenten hebben beslist om niet langer biologische melk te produceren vanwege de grote verschillen in productiekosten. Momenteel is deze trend minder uitgesproken.
Over LDA wordt momenteel gezegd dat ze haar producenten het minst betaalt. Hoe is dit verschil tussen de verschillende zuivelbedrijven te verklaren?
LDA is de zuivelonderneming met de laagste prijzen in België, en misschien zelfs in Europa. Het kan bijna niet erger! Dit komt vooral door de manier waarop ze waarde toevoegen aan hun melk. Arla, een zuivelbedrijf dat eigen merken produceert of consumentenmerken rechtstreeks verkoopt, is bijvoorbeeld minder afhankelijk van de marktprijzen. LDA daarentegen is voor een groot deel afhankelijk van export, melkpoeder, boter voor de industrie en mozzarella. Daardoor wordt elke daling van de markt direct gevoeld. De impact is minder groot voor een bedrijf dat erin slaagt om waarde toe te voegen met minder tussenpersonen, dichter bij de consument. Daarom is het doel van de zuivelonderneming om in de toekomst meer te diversifiëren en om zo af te stappen van dit exportgerichte model. Maar wanneer de prijzen laag zijn, zoals nu, zijn er weinig mogelijkheden om de prijs te drukken. In de laatste nieuwsbrief meldde LDA dat de boterprijs 4.100 euro per ton bedroeg, vergeleken met 5.000 euro per ton een paar weken geleden, in maart. Mozzarella is ondertussen een paar honderd euro gedaald: de prijs lag op 3.300 of 3.400 euro per ton. De prijs van mager melkpoeder was ook licht gedaald, maar de verkoop bleef hoog dankzij de kansen die het conflict in het Midden-Oosten bood. Daar bedroeg de prijs 2.700 euro per ton. Het is een complexe situatie, zeker als je bedenkt dat deze 3 producten een groot deel van de volumes van LDA vertegenwoordigen. 
Hoe voelen de boeren zich bij deze situatie?
Heel slecht… Sommigen overwegen naar verluidt om te vertrekken. Maar de melkveehouders hebben contracten getekend. Als ze het zuivelbedrijf willen verlaten, moeten ze een andere melkveehouder vinden die het van hen wil overnemen. Ik denk dat sommige Vlaamse en Nederlandse zuivelverwerkers op zoek zijn naar producenten die nu voor LDA leveren. In Nederland is de situatie anders. Daar schijnt het aantal melkveebedrijven te zijn afgenomen als gevolg van milieudruk en stikstof. Het is ook goed om te vermelden dat een groot aantal Vlaamse melkveehouders zich een paar jaar geleden bij LDA heeft aangesloten. Destijds maakte de coöperatie een snelle groei door en was ze op zoek naar melkveehouders. Deze mensen zouden nu misschien willen vertrekken en terugkeren naar andere organisaties.
En is het voor u een haalbare optie om dit zuivelbedrijf te verlaten?
Oorspronkelijk zou ik gaan leveren aan een bedrijf dat de melk rechtstreeks verwerkte en verkocht, maar dan op een bepaalde schaal. Uiteindelijk ben ik daar niet aan de slag gegaan, omdat ze contracten hadden verloren en te veel melk hadden. LDA heeft me dan snel aangenomen en ik ben hen dankbaar dat ze me uit een lastige situatie hebben geholpen. Bovendien is de situatie vrij stabiel en zijn andere zuivelbedrijven niet op zoek naar nieuwe biologische melkveehouders. Voor degenen die blijven is het echter behoorlijk zorgwekkend, omdat LDA aanzienlijke investeringen doet… Sommige investeringen zijn nog niet terugverdiend en er staan nieuwe investeringen gepland. Dit is niet per se slecht nieuws, want deze investeringen zullen betere melkprijzen mogelijk maken. Nu moeten ze echter wel worden terugbetaald… En als veel melkveehouders vertrekken en hun deel van de winst opeisen, zal de zuivelonderneming hen moeten betalen, ook al is het maar gedeeltelijk.
Hoe krijgt een producent die vertrekt zijn aangekochte aandelen in de coöperatie terug?
Als ze oud genoeg zijn om met pensioen te gaan, kunnen ze 100% van hun aandelen terugkrijgen. Als ze vóór hun pensioenleeftijd vertrekken, is er een opzegtermijn van 6 maanden. Bovendien krijgen ze dan slechts 50% van hun aandelen. Dit is voor velen een aanzienlijke drempel. Voor grotere bedrijven kunnen de aandelen in de coöperatie tot 100.000 euro vertegenwoordigen, wat een verlies van 50.000 euro betekent. De melkprijs bij de andere melkveehouderij zal dan hoog genoeg moeten zijn om dit verlies te compenseren.
Wat zijn, meer in het algemeen, de gevoelens van melkveehouders die met deze crisis worden geconfronteerd en die gedwongen zijn om met verlies te werken?
Boeren zijn diep teleurgesteld in het zuivelbedrijf. Sommigen zijn er zelfs behoorlijk boos op. Ze bekritiseren het bedrijf mogelijk ook vanwege slecht management en slechte voorspellingen met betrekking tot de productprijzen. Hoewel er schattingen zijn van de productiekosten die gecorreleerd zijn aan de melkprijs, blijven deze heel variabel. Maar zelfs met een melkprijs van 40 cent is het nauwelijks genoeg om alle kosten te dekken vóór het salaris van de boer. Bovendien zijn niet alle bedrijven hetzelfde. Sommige zijn groter of moderner en hebben meer geïnvesteerd dan andere. Deze bedrijven lijden het meest. De afgelopen 2 jaar waren uitzonderlijk goed, met ongekende melkprijzen. Nu zijn de prijzen vrij laag. Het is moeilijk te voorspellen of dezelfde volatiliteit in de toekomst zal aanhouden.
Is deze situatie niet nog moeilijker te accepteren als het om een coöperatie gaat?
Ja, we zouden kunnen denken dat een coöperatie haar leden beter beschermt dan een klassiek bedrijf. In werkelijkheid zien we echter dat de klassieke bedrijven erin slagen om hun leveranciers beter te betalen. Dat lijkt nogal paradoxaal. Nogmaals, naar mijn mening ligt het probleem vooral in de melkprijs. Ik zou ook niet graag in hun schoenen staan, want de bestuursleden zijn immers ook boeren.
Dit is niet de eerste zuivelcrisis… Er worden al enkele mechanismen besproken om dit aan te pakken, zoals het verminderen van de Europese productie. Welke instrumenten zouden we kunnen inzetten om te voorkomen dat we later nog eens in deze situatie terechtkomen?
We grappen er altijd over dat we de quota niet opnieuw gaan invoeren… De afgelopen jaren wilden de zuivelfabrieken uitbreiden en exporteren. Tegenwoordig zijn we daardoor afhankelijk geworden van marktprijzen en export. Wij Belgen gaan de regels van deze internationale markt niet veranderen. Melkveehouders kunnen lokaal meer waarde toevoegen aan hun melk door rechtstreeks aan de consument te verkopen. Zo kunnen ze meer toegevoegde waarde realiseren. Anders is het ingewikkelder… Afgezien van extremere weersomstandigheden zijn er momenteel geen andere factoren die de melkproductie reguleren.
Heeft u op uw boerderij wel eens nagedacht over alternatieve manieren om waarde toe te voegen aan de melk?
Ja, dat heb ik. Laten we niet vergeten dat melkveehouder zijn één taak is, en verwerker en kaasmaker zijn een andere. Het is moeilijk om overal tegelijk te zijn. Het is een mogelijkheid. Als iemand met motivatie me bijvoorbeeld vertelt dat hij of zij kaas wil maken, sta ik daarvoor open. Ik merk dat het altijd meer voldoening geeft om je eindproducten te zien verkopen dan om je melk anoniem per vrachtwagen te zien vervoeren. Maar veel boeren hebben het geprobeerd en zijn teleurgesteld geraakt. Een gemiddeld melkveebedrijf zal binnen enkele jaren 100 koeien tellen. Het verwerken van zo'n grote productiehoeveelheid is niet haalbaar met slechts een paar kazen. Bij Fugea hebben we altijd gepleit voor directe verkoop en korte toeleveringsketens… We weten echter dat niet iedereen deze mogelijkheid heeft. Als we met name naar het Franse systeem kijken, zien we dat veel kleine coöperaties beter in staat zijn om hun eigen lokale productie op de markt te brengen. Dit is echter niet altijd de oplossing. Sommige Franse producenten hebben bijvoorbeeld hun melk moeten weggooien, omdat hun coöperatie failliet ging. Kortom, de situatie is niet altijd zo eenvoudig.
