“Loslaten en vertrouwen geven, da’s waar het allemaal om draait”, vindt Veerle Vekeman

Ze was 1 van de 5 laureaten voor de Koperen Kievit-award enkele weken geleden, maar de overwinning mocht Veerle Vekeman uit Geraardsbergen niet claimen. Dat maakt haar niet minder trots op het melkveebedrijf dat ze recent overnam van haar ouders. Ze ontvangt ons op de ouderlijke hoeve, waar de moderniseringswerken in volle gang zijn.

Carrièreswitch

Je carrière als landbouwster is nog maar net gestart, hoe komt dat?

Ik ben opgegroeid op een landbouwbedrijf en hielp als kind mee waar ik kon, maar ik bouwde een carrière als jurist en advocate uit. Na mijn studies in Leuven ging ik aan de slag als juriste bij SBB. Daarna trok ik naar Gent om te starten in een advocatenkantoor. Uiteindelijk heb ik daar ook mijn man leren kennen, waarna we samen een eigen kantoor hebben opgericht. Mijn ouders hebben het landbouwbedrijf uitgebaat tot 4 jaar geleden. Ze waren toen 71 en 72 jaar oud. Omdat het werk te zwaar werd, zijn we uiteindelijk het overnametraject opgestart.

Wat was de belangrijkste reden om deze grote stap te zetten?

We hebben er heel goed over nagedacht en veel gepraat over de gevolgen van elke mogelijke keuze. Maar uiteindelijk kwam het erop neer dat we het werk van de generaties voor mij niet verloren wilden zien gaan. Het feit dat onze zonen Louis (18) en Korneel (16) beiden gepassioneerd zijn door landbouw, speelde ook een belangrijke rol in deze beslissing. Zij zijn nog te jong om nu al over te nemen, dus fungeer ik eigenlijk als buffergeneratie. Het gaat om meer dan stenen, grond en koeien. Het is erfgoed, familiegeschiedenis en toekomst tegelijk. Je staat daar als één schakel in een veel langere ketting. Je neemt je verantwoordelijkheid op en doet wat je moet doen om het familiebedrijf in stand te houden en te kunnen doorgeven. Ook al zal mijn loopbaan als landbouwster misschien maar 10 jaar duren, toch wil ik de nodige stappen zetten om het bedrijf klaar te maken voor de toekomst, zowel in de stal als in het veld.

Pittig traject

Hoe krijg je alles gebolwerkt?

Onze zonen helpen veel op de boerderij. Korneel is gepassioneerd door melkvee en genetica, terwijl Louis graag met machines bezig is. Ze volgen beiden landbouwschool en trekken zo vaak ze kunnen mee aan de kar. En ik schakelde enkele jaren geleden ook een medewerker in om te helpen met de dagdagelijkse taken op het bedrijf. Mijn ouders zijn op een leeftijd gekomen waarop ze het wat rustiger aan doen, maar ik kan wel nog altijd bij hen terecht als ik vragen heb. Of ik hun raad ook opvolg, is een ander verhaal. (lacht)

Wat bezorgde je het meest kopzorgen in je eerste jaren als landbouwer?

Mijn vader vond het in het begin lastig om de verantwoordelijkheid door te geven, wat wel eens aanleiding gaf tot de klassieke ‘meningsverschillen’. Intussen heeft hij me vertrouwen gegeven en al wat meer losgelaten. Maar ook op vlak van investeringen is het pittig. Het bedrijf is natuurlijk aan een grote update toe, want er was al jaren niet meer gemoderniseerd. Dat vraagt veel middelen en het doorhakken van belangrijke knopen. Ik moet toegeven dat ik dit traject zwaar heb onderschat. De overname, de modernisering van het bedrijf en het harde en vele werk vragen wat van een mens. Maar ik ben heel fier op de weg die we al hebben afgelegd en waar we naartoe gaan.

Wat zijn de belangrijkste aanpassingen die je wil doen om het bedrijf ‘toekomstproof’ te maken?

De melkrobot die in maart is opgestart was een eerste grote stap. Door de 2x5 visgraat-melkstal te vervangen, komt er meer ruimte vrij om met andere taken bezig te zijn en dat voelen we als gezin. Dit geeft wat hoognodige zuurstof. Maar een oude stal met 50 koeien moderniseren is een proces dat nog heel wat tijd en werk in beslag zal nemen. Momenteel werken we bijvoorbeeld aan het installeren van koematrassen en van een stro- en separatieruimte. Ook water en elektriciteit hebben we volledig moeten vernieuwen. Je moet echt van nul af aan opnieuw beginnen, ervoor zorgen dat de basis goed zit. Nu we werken met een fokdoel en zijn overgestapt van een dekstier naar kunstmatige inseminatie, is er ook op het vlak van genetica vooruitgang. En ook voor het rantsoen en het veldwerk zijn we een andere weg ingeslagen: die van agro-ecologie.

Overstap naar agro-ecologie

Een bedrijfsovername realiseren is één ding, het bedrijf meteen ook verduurzamen is een tweede grote opdracht. Waarom vond het je het belangrijk om ook meteen deze weg in te slaan?

Enkele jaren geleden kwam ik in contact met professor agro-ecologie Marjolein Vissers van de UGent. Zij toonde me dat onze bodem niet in goede conditie is en ik ging samen met haar naar enkele bedrijven in Wallonië kijken die agro-ecologie succesvol in de praktijk toepassen. Hier deed ik inspiratie op om van het op maïs gebaseerde rantsoen over te schakelen op grasklaver, luzerne en een mengteelt van triticale en veldbonen. Ook de stikstofgift op het grasland hebben we sterk teruggeschroefd. Bovendien leerde ik meer over de meerwaarde van houtkanten en heggen, dus deze hebben we ook aangeplant.

Dat is een serieuze breuk met het vroegere bedrijfsmanagement.

Klopt. Mijn vader vroeg zich vaak af wat ik me op de hals haalde. Jaren geleden had hij met zijn vader alle hagen uitgetrokken en vervangen door prikkeldraad, want dat vraagt veel minder onderhoud. En hij heeft gelijk. Maar het landbouwbedrijf verderzetten zonder dat ik er mijn eigen draai aan kan geven, zou niet motiverend zijn. En misschien is het net omdat ik deels van buiten de sector kom, dat ik er met een andere bril naar kijk en andere accenten wil leggen. Al neem ik die beslissingen uiteraard samen met mijn man en zonen. We staan hier allemaal volledig achter.

Lukt het je om agro-ecologie en economische meerwaarde met elkaar te verzoenen?

Ik probeer daar het juiste snijpunt in te vinden. Onze eerste prioriteit is het landbouwbedrijf rendabel te maken door goede resultaten neer te zetten. Maar ook investeren in biodiversiteit, bodem en diergezondheid is een must voor de toekomst. Al durf ik wel eens te vloeken wanneer in de winter de hagen moeten worden gesnoeid of wilgen moeten worden geknot. Dergelijke werken moeten altijd gebeuren op de ‘stillere momenten’ wanneer je ook eens van wat rust wil genieten. Men beschouwt het als vanzelfsprekend dat landbouwers dit onderhoud voor hun rekening nemen, terwijl iedereen mee geniet van het landschap. Niet alleen een vergoeding voor de aanplant, maar ook voor het onderhoud van deze landschapselementen zou dus op zijn plaats zijn. Niet alleen voor landbouwers trouwens, maar voor mijn part ook voor particulieren en bedrijven die hier hun verantwoordelijkheid mee in willen opnemen.

Ik wil het bedrijf klaarmaken voor de toekomst

Was je deelname aan de Koperen Kievit-wedstrijd een leerrijke ervaring?

Absoluut. Het feit dat we uit 16 kandidaten bij de laatste 5 geselecteerden waren, was al een mooie erkenning. De aandacht die er dankzij de wedstrijd is voor de duurzaamheidsinspanningen die landbouwers doen, is enorm belangrijk. We hebben al mooie stappen gezet, maar er is nog veel meer mogelijk. De natuur zijn werk laten doen en niet meteen ingrijpen, is soms moeilijk, maar zo kan je in plaats van opbrengsten te maximaliseren wel kosten inperken en zowel voor natuur als voor je bedrijf meerwaarde realiseren. Al is dat een leerschool die je stap voor stap moet volgen, met de nodige fouten onderweg.

Wil je ook de afzetkanalen van jullie melk veranderen?

Dit is uiteraard de streek van de mattentaarten en mijn ouders hebben jarenlang ‘matten’ gemaakt van de melk, wat als basis dient voor dit streekgerecht. Maar hier zijn we bij de overname mee gestopt, omdat het jammer genoeg heel veel arbeid vraagt. Al onze melk gaat naar Inex. Als uitbreiding op de Holsteins zijn we gestart met een dubbeldoelras: de ‘English Longhorn’. Via deze weg willen we op termijn de korte keten een beetje integreren in het bedrijf.

Overheid zorgt voor veel extra werk

Had je vanuit je ervaring als juriste in omgevings- en landbouwdossiers al een goed beeld van wat de overheid van landbouwers vraagt?

Ik had zeker al kennis van bepaalde thema’s en dossiers en deed ook al geruime tijd de administratie van het bedrijf, maar ik ben toch geschrokken van de waslijst aan gegevens die moeten worden bijgehouden. Het is bijna te gek voor woorden hoeveel informatie je moet registreren: van maandelijkse meterstanden, het bijhouden van etiketten zaaigoed (naast de facturen en leveringsnota’s), tot dierenartsbezoeken, medicatie enzovoort. Ook de intensiteit van controles is aanzienlijk: 3 jaar op een rij heb ik controle gehad rond de aanplant van hagen en bomen, telkens weer over één bepaald detail (boombescherming, gerealiseerde plantafstanden enzomeer). Ook wat betreft de ecoregelingen waar we aan deelnemen, hebben we elk jaar prijs. Ik begrijp absoluut dat er controles moeten zijn, maar een en ander kan wat mij betreft efficiënter aangepakt worden.

Hoe kijk jij naar de gesprekken over bedrijfsovername die je later met je kinderen zal voeren?

Omdat ze zo geïnteresseerd zijn en nu reeds veel meehelpen, zijn Louis en Korneel al bij veel managementbeslissingen betrokken. We willen op tijd de fakkel doorgeven, al zal de combinatie ecologie en economie altijd als een rode draad doorheen de te volgen bedrijfsstrategie lopen. Voor het overige proberen we niet alles krampachtig te willen vasthouden of forceren. Vertrouwen hebben en loslaten is moeilijk, maar het is de enige manier om vooruitgang een kans te geven. En dat geldt eigenlijk zowel voor agro-ecologisch boeren als voor het doorgeven van je bedrijf.

Nele Kempeneers (Pennenvrucht)

Wie Veerle verder wil volgen, kan dit via Instagram of Facebook @Rural_farmestate.