Herders vragen aandacht voor hun problemen

In Vlaanderen trekt van 28 september tot 3 oktober een kudde van zo’n 300 schapen vanaf de Nederlandse grens tot in Brussel om de aandacht van onze overheid en politici te vragen.

Het Internationaal Jaar van Herders en Graslanden

De Verenigde Naties riepen 2026 uit, tot International Year of Rangelands and Pastoralists, afgekort IYRP en vertaald ‘Het internationaal Jaar van Herders en Graslanden’. Dit initiatief wordt ondersteund door 102 landen en 437 organisaties, verspreid over alle werelddelen. Graslanden (rangelands) beslaan meer dan de helft van het landoppervlak op aarde. Ze zijn essentieel voor het behoud van biodiversiteit en in de strijd tegen klimaatopwarming, omdat ze veel CO2 vastleggen in de bodem. Herders helpen deze landschappen, samen met hun dieren, al generaties lang in conditie te houden en te beschermen.

Wereldwijd organiseren herders dit jaar tochten om hun stem te laten horen. Hoewel hun context sterk verschilt, delen ze dezelfde noden. Hun boodschap is duidelijk: bescherm onze toegang tot graslanden, waarborg onze vrijheid om onze kuddes te verplaatsen, erken ons vakmanschap als natuurbeheerders en betrek ons bij beslissingen over landbouw en natuur. Want wie natuurlijke graslanden wil beschermen, moet ook investeren in de mensen die ze beheren.

Wereldwijd leven naar schatting 500 miljoen mensen van rondtrekkende veehouderij. Vooral in droge en bergachtige streken is deze levenswijze van groot belang. Herders benutten er natuurlijke vegetatie op plaatsen waar klassieke landbouw moeilijk of onmogelijk is. Zo produceren ze voedsel voor de interne markt en export en staan ze in voor het duurzaam beheer van natuurlijke graslanden.

Toch verliezen vele herdersgemeenschappen hun toegang tot grasland, water en traditionele graasroutes. Klimaatverandering en een slecht afgestemd beleid vergroten die druk.

Dierenartsen Zonder Grenzen, partner bij de herderstocht in België, werkt nauw samen met herdersgemeenschappen in Afrika om hun toegang tot grasland en water te beschermen, hun dieren gezond te houden en om ervoor te zorgen dat hun stem gehoord wordt.

Acties in onze buurlanden

Traditioneel is er geregeld contact/overleg tussen de herders/terreinbeheerders uit Duitsland, Nederland en België. In 2010 was er al een gezamenlijke herderstocht doorheen deze 3 landen naar het Europees Parlement in Brussel om hun problemen aan te kaarten. Dit jaar legt elk land zijn eigen accenten.

Duitsland In Duitsland houdt het Grünland Verenigingsplatform een sterk pleidooi om de veeteelt sterker te ondersteunen. In hun 10-puntenprogramma lezen we : “Veeteelt is multifunctioneel en vereist uitgebreide ondersteuning. Onze identiteitsbepalende cultuurlandschappen zijn gevormd door grazende dieren en kunnen alleen dankzij hen behouden blijven. Zij hebben de voorwaarden geschapen voor de ontwikkeling van soortenrijke structuren in ons thuisland. Grazende dieren leveren diensten aan het algemeen belang en het ecosysteem; daarom zijn ze relevant voor het ecosysteem!

Extensieve begrazingssystemen zijn de meest efficiënte instrumenten voor het behoud van landbouwsoorten en habitats. De veeteelt kampt echter al lange tijd met grote existentiële problemen. Die hebben verschillende oorzaken, waaronder de verspreiding van roofdieren.

Effectieve ondersteuning van veeteelt is belangrijker dan ooit. Met de huidige veestapel kunnen de ecologisch meest waardevolle gebieden in veel graslandregio's niet langer adequaat beheerd worden. Veeteelt moet daarom worden aangemerkt als een van de nationale prioriteiten. Een verdere afname van de veestapel, van welke soort dan ook, zal leiden tot een nog grotere soortenuitsterving onder flora en fauna.”

Na deze toch markante stellingname vragen de Duitse veehouders in 10 punten enerzijds specifieke Duitse beleidsmaatregelen reeds georiënteerd op het nieuwe GLB 2028 (Maatregelen Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van de EU). Daarnaast vragen zij administratieve vereenvoudiging, aanpassing van opleidingsprogramma’s voor veehouders/terreinbeheerders en vooral stimuli voor jonge talenten, via het economisch interessanter maken van de veeteelt.

Nederland In Nederland gooit men de acties in 2026 over een andere boeg en wil men nu vooral inzetten op de valorisatie van wol. Zij lanceren hun actie onder de naam ‘Wool March Brussel 2026’.

Op hun website lezen we: “Wool March is een project van ontwerper, wolonderzoeker en herderschapsactivist Cynthia Hathaway. Het is een publieke beweging en viering die zich inzet voor het behoud van het herderschap, de schapen en de wol die uit dit systeem voortkomt. Met ‘zacht activisme’, zoals de jaarlijkse Wool March in Tilburg en de aankomende tocht naar Brussel, brengt het project schapen, herders en hun wol onder de aandacht door samen op te trekken en anderen uit te nodigen om mee te doen. Jaarlijks sluiten zich honderden mensen aan bij de Wool March, waar zij meelopen achter lokale schapen en herders om hun betrokkenheid en steun te tonen. Tijdens de tocht dragen deelnemers wollen truien, sokken, mutsen en wanten, soms met breinaalden in het haar, en handgevilte wollen protestdekens die zijn geborduurd met persoonlijke boodschappen.”

Wol is een unieke grondstof, maar het jongste decennium werd er quasi niets voor betaald. In Nederland worden zo diverse acties op touw gezet om wol te herwaarderen. Zij willen dit eveneens kaderen in het Internationaal Jaar van de Herders. Wat ons betreft is dat toch speciale invalshoek, geïnspireerd door de artistieke wereld en met enige romantische of amateuristische ondertoon, als men de hierboven geciteerde tekst leest.

De Vlaamse Herderstocht

In Vlaanderen willen de herders en schapenhouders hun beroepsmatige specifieke vragen onder de aandacht brengen via een eigen herderstocht. De Vlaamse herders, onder leiding van Johan en Toon Schouteden (Houthalen-Helchteren), trekken gedurende 16 dagen met een kudde van een 300-tal schapen vanaf de Achelse Kluis (op 28 september) naar het Ter Kamerenbos in Brussel (aankomst op 13 oktober). In ons artikel van vorige maand hebben wij jullie laten kennismaken met de familie Schouteden, hun bedrijf en hun visies, ze zijn reeds 4 generaties actief in het herderen en in natuurbeheer. Bij de start op 28 september wordt in de Achelse Kluis, op de grens Nederland-België, symbolisch de herdersstaf overgedragen van de Nederlandse herders naar de Vlaamse/Belgische herders.

Waarom deze herderstocht?

De doelstellingen van deze herderstocht werden door een organisatiecomité vastgelegd in een Manifest. Vooreerst wordt hierin het ‘Waarom van deze tocht‘ verduidelijkt.

“In een tijd waarin landbouw, natuur en samenleving vaak tegenover elkaar lijken te staan, willen wij met de herderstocht een ander verhaal vertellen. Een verhaal van verbinding tussen mens, dier en landschap en van gedeelde verantwoordelijkheid voor onze toekomst.

Vanuit de Achelse Kluis trekken herders, schapen en sympathisanten richting Brussel. Niet alleen als symbolische tocht, maar als uitnodiging tot dialoog. Want de toekomst van ons landschap hangt samen met hoe we omgaan met dieren, landbouw en natuur.

Herders en hun kuddes maken al eeuwenlang deel uit van het Europese landschap. Hun werk draagt bij aan het beheer van graslanden, heide en open natuur. Door begrazing blijven landschappen divers, krijgen planten en insecten ruimte, en blijven waardevolle cultuurlandschappen behouden.

Ook vandaag spelen herders in Vlaanderen een cruciale rol in natuurbeheer. Hun werk is geen nostalgie, maar een hedendaagse en noodzakelijke praktijk voor biodiversiteit, klimaatadaptatie en landschapskwaliteit.

Wereldwijd zorgen herders voor voedsel, werk en natuurbeheer voor tot wel 2 miljard mensen. Ze tonen dat landbouw kan samenwerken met ecosystemen, in plaats van ze uit te putten.

Met deze tocht willen we opnieuw zichtbaar maken wat vaak onzichtbaar is geworden: het belang van herders als voedselproducenten en landschapsbeheerders, die zorgen voor een gezonde leefomgeving voor mens en dier.”

Wat vragen de herders?

In het Manifest formuleren zij ook hun vragen, die ze onder de aandacht willen brengen. Met deze herderstocht doen de herders/terreinbeheerders een oproep aan beleidsmakers, burgers en organisaties, geformuleerd in 8 punten:

1. Erken het vakmanschap van herders als natuurbeheerders

2. Bescherm en herstel graslanden als strategische ecosystemen

3. Stem natuur-, landbouw- en klimaatbeleid beter op elkaar af

4. Zorg voor langetermijnzekerheid. (langlopende contracten)

5. Ondersteun korte ketens en lokale producten

6. Maak ruimte voor herderschap in een versnipperd landschap

7. Investeer in kennis en opvolging

8. Breng stad en platteland dichter bij elkaar

En wat betekent dit nu praktisch ?

Van 28 september tot en met 13 oktober 2026 trekken de Vlaamse herders onder leiding van Toon en Johan Schouteden met ongeveer 300 schapen van de Achelse Kluis naar Brussel. Op uitnodiging van Dierenartsen Zonder Grenzen stapt ook Loupa Pius, herder uit Karamoja in Oeganda, mee. Hij creëert hiermee en brengt een mondiaal perspectief ten aanzien van het belang van herders en graslanden.

Onderweg trekt de kudde door landbouw- en natuurgebieden in Limburg, Vlaams- en Waals-Brabant richting Brussel. Iedereen kan een deel van de route meestappen, de herders ontmoeten en ontdekken wat hun beroep in de praktijk inhoudt.

Op zondag 11 oktober houdt de kudde halt in het Park van Tervuren , bij het Afrika-museum, voor een publieksevenement. Op dinsdag 13 oktober komt de tocht aan in het Ter Kamerenbos voor het slotevenement. Daar komen herders uit verschillende Europese landen samen om met leden van het Europees Parlement in gesprek te gaan.

Op de website www.herderstocht2026.be kan men alle info vinden en ook de kudde live mee volgen via tracking, vanaf 28 september tot 13 oktober. Je vindt er ook het overzicht van de dagelijkse etappes die gestapt worden en van de aansluitend geplande activiteiten.

Herders als volwaardige partners

Hopelijk leidt deze tocht, die van de sector veel inspanningen vraagt, ertoe dat de beleidsmakers zich bewust worden dat herders/terreinbeheerders een essentiële rol te vervullen hebben en spelen in natuurbeheer, in behoud van biodiversiteit, in het in goede conditie houden van graslanden. Maar hopelijk leidt dit ook tot het besef dat herders in natuurontwikkeling als volwaardige partners kunnen meedenken en meestappen en dat hun ervaring op het vlak van plant-dierinteractie ten volle kan benut worden ten bate van de samenleving. Een nieuw, nog onderbelicht, element in de klimaatproblematiek met de vele natuurbranden is dat schapen aanzienlijk kunnen bijdragen in het gewasvrij houden en opkuisen van brandgangen, wat noodzakelijk is om natuurbranden in te perken.

André Calus