Startpagina Varkens

Helpt een lagere hokbezetting bij hittestress?

Hittestress is een opkomend probleem in de varkenshouderij. Onderzoek kan aantonen of de effecten van hittestress bij varkens milder zijn bij het verlagen van de bezettingsdichtheid.

Leestijd : 4 min

De minimale vloeroppervlakte voor de huisvesting van vleesvarkens tussen 85 en 110 kg bedraagt 0,65 m²/varken. Vanaf 110 kg is dit minstens 1 m²/varken. Op de meeste bedrijven worden varkens bij een bezettingsdichtheid van 0,65-0,85 m² gehouden, zonder aanpassing van de toegestane ruimte naargelang het gewicht, maar met het uittoppen van de varkens op slachtgewicht. Vele studies hebben reeds positieve resultaten aangetoond van een lagere bezettingsgraad bij vleesvarkens onder normale klimaatomstandigheden: een toename van de dagelijkse voederopname, dagelijkse groei en voederconversie, een vermindering van risico’s op ademhalingsaandoeningen en andere ziekten zoals PPRS (porcine reproductive and respiratory syndrome) en PPE (porcine proliferatieve enteropathie), een lager cortisolniveau in het bloed (wat indicatie geeft van minder stress) en een vermindering in agressie aan de voederbak.

Bij een hogere hokbezettingsgraad is er vaak ook een toename in bevuilingsgraad van het hok en de varkens zelf. Door plaatsgebrek gebruiken ze de voorziene rustplaats niet om te gaan liggen en rusten, maar om te mesten. Daardoor zal ook de ammoniakuitstoot toenemen, evenals het risico op infecties.

Veranderingen bij hittestress

We zien deze verandering in liggedrag en bevuilingsgraad ook bij hittestress. Varkens verkiezen dan de koelere roostervloer boven een volle vloer, waardoor hun mestgedrag en de bevuilingsgraad op de volle vloer toenemen. Daarnaast willen ze meer verspreid liggen en contact met andere hokgenoten vermijden, wat niet mogelijk is wanneer de hokbezettingsgraad te hoog is. Aangezien hittestress een opkomend probleem is in de varkenshouderij, is het interessant om te onderzoeken of de effecten van hittestress bij varkens milder zijn bij het verlagen van de bezettingsdichtheid.

Bij hitteverkiezen de varkens de koelere roostervloer boven een volle vloer, waardoor hun mestgedrag en de bevuilingsgraad op de volle vloer toenemen.
Bij hitteverkiezen de varkens de koelere roostervloer boven een volle vloer, waardoor hun mestgedrag en de bevuilingsgraad op de volle vloer toenemen. - Foto: Lotte De Prekel

Hokbezettingsproef

In het kader van het Coolpigs-project (zie kader) worden verschillende hittestressreducerende maatregelen onderzocht. In deze proef werd het effect van hittestress beoordeeld bij 3 verschillende bezettingsgraden: 1,3 m²/varken (4 varkens/hok), opzet op 1 m²/varken (5 varkens/hok) en 0,8 m²/varken (6 varkens/hok).

Op 21 weken leeftijd, wanneer de vleesvarkens zwaarder en dus ook gevoeliger waren voor hittestress, werd met behulp van een hittekanon een kunstmatige hittegolf van 7 dagen geïnduceerd, met een streeftemperatuur in de stal van 30 °C en een relatieve vochtigheid van 40-50%. Voor, tijdens en na de kunstmatige hittegolf werden telkens op 4 dagen de rectale temperatuur en de ademhalingsfrequentie van de varkens geëvalueerd. Daarnaast werden dagelijkse voederopname en groei de week voor, tijdens, en de 2 weken na de hittegolf geanalyseerd. Aan de hand van deze parameters werd nagegaan hoe de dieren met hittestress omgingen wanneer ze gehuisvest werden bij verschillende hokdensiteit.

Effecten van hittestress

De kunstmatige hittegolf resulteerde in duidelijke effecten op alle gemeten parameters, ongeacht de verschillende bezettingsgraden.

De ademhalingsfrequentie steeg met 20 ademhalingen per minuut, de rectale temperatuur nam gemiddeld toe met 0,1 °C, de dagelijkse voederopname daalde met 15% en de dagelijkse groei verminderde met 19%. Een hogere ademhalingsfrequentie (figuur 1) is steeds de eerste fysiologische aanpassing bij varkens wanneer de temperatuur stijgt. Dit komt omdat varkens voornamelijk afhankelijk zijn van afkoeling via de ademhaling. Andere afkoelingsmechanismen, zoals zweten, kunnen ze niet of amper gebruiken door het gebrek aan zweetklieren en door de dikke onderhuidse vetlaag.

Figuur 1: Ademhalingsfrequentie van de 3 hokbezettingen over de hele proefperiode (metingen 5, 6, 7 en 8 werden tijdens de kunstmatige hittegolf opgemeten).
Figuur 1: Ademhalingsfrequentie van de 3 hokbezettingen over de hele proefperiode (metingen 5, 6, 7 en 8 werden tijdens de kunstmatige hittegolf opgemeten). - Bron: Coolpigs

Ook de daling van de dagelijkse voederopname is een bekend fenomeen: varkens gaan minder eten tijdens hoge temperaturen om hun interne warmteproductie (die stijgt wanneer de vertering op gang komt) te verminderen.

Effecten van hokbezetting

Statistisch zagen we geen verschil in ademhalingsfrequentie en rectale temperatuur tussen de 3 verschillende hokbezettingen, zowel niet tijdens de kunstmatige hittegolf als in de periodes ervoor of erna. De extra beschikbare ruimte gaf dus geen verbetering in de fysiologische parameters. Nochtans gaf dit aan de varkens wel de mogelijkheid om contact met hokgenoten te vermijden en om het oppervlak met de koelere vloer en dus ook hun warmteverliezen via straling en geleiding te vergroten. De uitgeteste dichtste bezettingsgraad van 0,8 m²/varkens kan de varkens misschien nog steeds in staat gesteld hebben om de nadelige hittestresseffecten gelijkaardig op te vangen als de ruimer gehuisveste varkens, waardoor er geen statistisch effect te zien was.

In praktijkomstandigheden, met een maximale hokbezetting van 0,65 m²/dier, en onder natuurlijke hittestress, kan het effect van hokbezetting mogelijk meer doorwegen, omdat er minder hokoppervlakte beschikbaar is en omdat er nog meer warmte geproduceerd wordt door de dieren.

De dagelijkse voederopname was niet verschillend tussen de 3 groepen. Wat wel heel opmerkelijk was, is dat de dagelijkse groei wel verschilde: de varkens gehuisvest bij 1,3 m²/varken hadden een stijging in dagelijkse groei van maar liefst 9%, wat overeenkomt met ongeveer 75 g/dag (figuur 2). Wanneer we een stijging vinden in de dagelijkse groei, is dit dikwijls terug te koppelen aan een verhoogde voederopname, maar in dit geval was de voederopname tussen de 3 verschillende groepen niet veranderd. Dit is in lijn met andere studies die aangeven dat varkens die meer ruimte krijgen, minder stress ondervinden en dus ook beter groeien.

Figuur 2: Dagelijkse groei in dezelfde periode van de 3 hokbezettingen: 1,3 m²/dier; 1,0 m²/dier en 0,8 m²/dier.
Figuur 2: Dagelijkse groei in dezelfde periode van de 3 hokbezettingen: 1,3 m²/dier; 1,0 m²/dier en 0,8 m²/dier. - Bron: Coolpigs

Samengevat

Een lagere hokbezettingsgraad bij vleesvarkens kan enkele voordelige effecten hebben op verschillende prestatieparamaters en dierwelzijnsniveau. De nadelige hittestresseffecten zouden ook verbeterd kunnen worden wanneer de hokdensiteit verlaagd wordt. Varkens kunnen dan meer verspreid liggen en direct contact met andere varkens vermijden. Tijdens een proef in het kader van het Coolpigs-project werden 3 verschillende hokbezettingen uitgetest tijdens een kunstmatige hittegolf. Daarbij werd er een positief effect op de groeiprestaties gevonden bij een lagere hokbezetting van 1,3 m²/varken. De hittestresseffecten konden niet verminderd worden met een lagere hokbezetting in vergelijking met een hokdensiteit van 0,8 m²/varken. Het is mogelijk dat dieren die gehuisvest zitten onder een nog hogere hokbezetting bij een natuurlijke hittegolf, wel meer hittestress ondervinden, maar dat werd (nog) niet uitgetest.

Lotte De Prekel (UGent en Coolpigs)

Lees ook in Varkens

De omschakeling naar hybride zeugen was een investering in gezondheid

Varkens Hoewel Dieter Vanluchene een grote voorstander was van eigen varkensselectie en -fokkerij, moest hij die knop omdraaien. “De resultaten waren niet meer zoals voorheen. Er liep duidelijk wat mis bij onze eindproducten.” Sinds hij in 2021 koos voor hybride zeugen verbeterden zowel de gezondheid van de dieren als de productieresultaten.
Meer artikelen bekijken