Terugblik 2025: Gewasbescherming blijft nodig voor voedselproductie

In de plantaardige sector is gewasbescherming zeker het meest actuele hete hangijzer. Tegen 2030 wil de Europese Unie het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen – mede onder druk van ngo’s en de publieke opinie – tot op 50% van het huidige gebruik brengen. Europa stelt steeds strengere eisen rond de eigenschappen van werkzame stoffen, waardoor het middelenpakket voor akkerbouwers, groente- en fruittelers steeds verder krimpt en de uitdaging om kwaliteitsproducten te telen steeds groter wordt.

Insecten en ziektes counteren

Kwaliteit, dat is immers wat de veilingen, voedselverwerkende industrie, retail en consument van de telers verwachten. Kom dus niet aanzetten met misvormde kolen of aangetaste aardappelknollen. In dat geval kan je je lading meteen weer meenemen.

Fytobedrijven en telers weten door het krimpende middelenpakket vaak niet meer hoe ze ziektes of plagen moeten aanpakken. Of ik nu op een Aardappeldag van Viaverda, een event van Syngenta over biologicals of een prei- of witloofbedrijf kom, overal hoor ik dezelfde boodschap: voorlichters en telers zitten met hun handen in het haar hoe ze plagen, ziektes en onkruid in de toekomst de baas zullen kunnen blijven. Diverse telers vertelden me dat ze door de kleiner wordende toolbox ziektes en plagen die ze al meer dan 20 jaar niet meer gezien hadden weer zagen opduiken…

Experten nuanceren

Wat zeggen de experten? Vorig jaar interviewde ik 2 autoriteiten. Professor Pieter Spanoghe is expert gewasbescherming aan de faculteit Bio-ingenieurswetenschappen van UGent. In het kader van het 75-jarige bestaan van Landbouwleven vroeg ik hem om na te denken over hoe gewasbescherming over drie-kwart eeuw zal gebeuren. Hij zag het als een combinatie van chemische en biologische middelen, verbeterde zaadtechnologie en de inzet van biostimulanten, drones, precisielandbouw… “Onderzoek en innovatie blijven nodig, want door de klimaatverandering zullen ziekten, plagen en onkruiden over 75 jaar alleen maar hardnekkiger zijn”, stelde hij.

Spanoghe ziet onder meer precisiebespuitingen, plantenveredeling, nieuwe genomische technieken (NGT’s), vaccinatie en zaadcoating als mogelijke oplossingen. Dé grote uitdaging wordt het goed op elkaar afstemmen van veredeling, chemische en biologische gewasbescherming én technologie. Hij raadde de overheid aan om de proefcentra te blijven financieren, die daarrond een visie moeten ontwikkelen.

Alternatief voor glyfosaat?

Spanoghes collega bij UGent, emeritus hoogleraar in de farmacologie en lid van de Hoge Gezondheidsraad Norbert Fraeyman, sprak ik enkele maanden later naar aanleiding van de publicatie van zijn Engelstalige boek over glyfosaat. Volgens Fraeyman is dit ‘beste herbicide dat ooit op de markt kwam’ – bekend door het middel Roundup – zwak kankerverwekkend. “Maar de kans om kanker te krijgen door glyfosaat is veel kleiner dan die op longkanker door roken”, nuanceerde hij. Fraeyman pleitte voor een geleidelijke afbouw van het gebruik van glyfosaat. Als alternatief ziet hij onder meer kansen in laserbehandeling van onkruiden. Het fytobedrijf dat een betaalbaar en gelijkwerkend alternatief middel voor glyfosaat op de markt kan brengen, heeft de kip met de gouden eieren in zijn bezit.

‘Biologicals’

Intussen is het roeien met de riemen die er zijn. Zoals biologicals, producten die zijn afgeleid uit of geïnspireerd door de natuur om planten te beschermen en te versterken. Denk aan biocontrolemiddelen en biostimulanten. Gewasbeschermings- en veredelingsbedrijf Syngenta stelde op een event dat biologicals een strategische keuze zijn, waarin het een groeiend assortiment opbouwt.

Ook collega-gewasbeschermingsbedrijf Bayer focust op een combinatie van middelen. Op een duurzaamheidsevent in Brussel kondigde het aan dat het dit jaar Serenade Soil Activ, een geoptimaliseerde formulering voor toepassing op bodem, op de markt wil brengen. Verder zit ook de zaadbehandeling Susteed, een zaadversie van de bekende biologische schimmelbestrijder Serenade die gericht zal zijn op koolzaad en groenten, in de pijplijn.

Diverse bedrijven zetten ook in op de ontwikkeling van biologische bestrijdingsmiddelen. Zo kwam het Gentse Biotalys op de proppen met een afdoend middel tegen witziekte in de tomaten- en aardbeienteelt, gebaseerd op de antilichamen van lama’s. Dat is zeer boeiend en hoopvol, maar ook hier duurt het ellenlang vooraleer het product op de markt komt.

Alle telers die ik vorig jaar sprak, willen inzetten op die nieuwe middelen, op 2 voorwaarden. Ze moeten dezelfde bewezen werking hebben als chemische middelen én ze moeten betaalbaar zijn. De combinatie van die 2 voorwaarden blijft tot nader order de bottleneck.

Bewustmakingscampagne

Tot slot blijf ik me afvragen of de sector niet moet inzetten op een soort van ‘kwaliteitsinfospot’ rond gewasbescherming – idealiter in de bioscoop, zodat je niet kan wegzappen. Daarin kan je aan het brede publiek uitleggen waarom gewasbescherming nu eenmaal nodig is. Hoeveel Belgen weten er immers dat aardappelen sowieso phytopthora krijgen als ze niet behandeld worden? En dat ze hun geliefde wekelijkse frietjes van de frituur kunnen vergeten als er straks geen middelen meer zijn om aardappelen afdoende te beschermen? In zo’n spot kan je ook tonen dat het FAVV strenge controles uitvoert op de aangeleverde producten – bij de strengste van Europa. Als wij ons ziek voelen, nemen we een pijnstiller. Waarom zou je planten dan niet mogen beschermen tegen insecten of plagen? En waarom zou de agrovoedingssector dus niet inzetten op zo’n infospot, net zoals GAIA dat doet in zijn dierenrechten-spots om zieltjes te winnen? Uiteraard zal je kritiek krijgen van milieu-organisaties à la Greenpeace, maar niets doen om de publieke opinie grondig te informeren lijkt me geen optie in het steeds meer polariserende debat.

Jan Van Bavel