Terugblik 2025: Europa laat vraagtekens achter over toekomstig GLB

De Europese Commissie deed in juli haar voorstel voor de volgende meerjarige begroting (het Meerjarig Financieel Kader of MFK) van de EU, de openingszet voor moeilijke onderhandelingen. Het huidige MFK loopt af eind 2027, maar om op tijd klaar te zijn, zou er eigenlijk komend jaar al een politiek akkoord uit de bus moeten komen.

Zelfs voor de Commissie haar plannen volledig uit de doeken deed, stonden Europese boeren (niet voor de laatste keer het voorbije jaar) op straat om ertegen te protesteren. Zij vrezen dat de nieuwe architectuur van het MFK het gemeenschappelijke karakter van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) zal uithollen en dus een einde zal maken aan het gelijke speelveld tussen lidstaten en landbouwers.

Het GLB wordt namelijk net als het cohesiebeleid en andere beleidsdomeinen gekanteld in zogenaamde nationale en regionale partnerschapsplannen. Lidstaten krijgen meer in de pap te brokken over hoeveel geld er naar de landbouwsector van hun land of regio gaat. Hetzelfde potje geld zal verdeeld moeten worden tussen landbouw en andere, in de ogen van politici misschien belangrijkere, beleidsdomeinen. Volgens berekeningen van GLB-expert Alan Matthews zou België bijna 50% van zijn niet-geoormerkte budget van het monsterfonds moeten gebruiken voor landbouwbeleid om het budget op peil te houden.

Een pint van Hansen

De Commissie weerlegt de kritiek van de landbouworganisaties door te beloven dat ze de lidstaten zullen sturen bij de opmaak van hun budgetplannen, al is het maar de vraag hoeveel invloed zij echt zullen hebben.

De Commissie oormerkte ook zo’n 300 miljard euro voor de inkomenssteun van boeren. Ze blijft erbij dat het geld dat rechtstreeks naar de zakken van de boeren gaat, behouden blijft. “We hebben inkomenssteun afgeschermd in het volgende MFK en we hebben ervoor gezorgd dat de financiering kan worden aangevuld met nationale en regionale enveloppes”, aldus commissievoorzitter Ursula von der Leyen tijdens haar jaarlijkse State of the Union-speech in september. Eurocommissaris voor Landbouw en Voeding Christophe Hansen beloofde Europarlementsleden een pint indien ze een voorstel zouden vinden dat geld uit de zakken van boeren haalt.

De 300 miljard, een onvergeeflijke daling van zo’n 20% ten opzichte van het huidige GLB-budget in de ogen van de landbouworganisaties, is het absolute minimum voor de boeren, omdat de lidstaten het moeten bijpassen uit de rest van het fonds, houdt een belaagde Commissie vol. Voor een aantal lidstaten (zoals België) bestaat er in theorie de budgettaire ruimte voor een grotere bijdrage aan de landbouw, hoewel de precieze grootte van het landbouwbudget nog af te wachten valt.

Daarbovenop beloofde de Commissie in november dat zeker 10% van de nationale enveloppes voorbehouden zal worden voor steun aan het platteland, om tegemoet te komen aan kritiek uit het Europees Parlement. Om dwarsliggers zoals Frankrijk en Italië te overhalen het Mercosur-akkoord goed te keuren, stelt von der Leyen voor om 45 miljard euro van de toekomstige meerjarenbegroting vervroegd vrij te maken voor de landbouwers. Dat geld is dan al vanaf 2028 beschikbaar terwijl het normaal gezien pas halverwege de meerjarenbegroting (2028-2034) vrijkomt.

Risico’s en teleurstellingen

Het voorstel van de Commissie voor een volgende MFK en GLB deed niet alleen uit de doeken hoeveel geld ernaartoe gaat, maar ook hoe de steunmaatregelen precies in elkaar zitten.

De mensen die een ambitieuze vertaling verwachtten van de voorstellen van de Strategische Dialoog om volledig van oppervlaktegebaseerde betalingen, de hectarepremies, af te stappen, zodat steun gaat naar de boeren die het echt nodig hebben, zijn teleurgesteld. In het voorstel blijft het oppervlakte die een boer bewerkt de basis om steun te verdelen (met een aantal bijkomende socio-economische voorwaarden). Wel stelde de Commissie voor om de steun te beperken door middel van degressiviteit en een maximumhoeveelheid van 100.000 euro. Volgens de laatste documenten bestaat er de mogelijkheid dat deze beperkingen verder afgezwakt worden in de komende onderhandelingen.

Volgens een analyse van denktank IDDRI wordt er ook gesleuteld aan de groene architectuur van het GLB. Lidstaten krijgen meer flexibiliteit om zelf de milieuvoorwaarden uit te werken waaraan boeren moeten voldoen om steun te krijgen. Dat houdt het risico in dat deze minder ambitieus uitvallen, zeker nu overheden de hete adem van boerenprotesten in hun nek voelen.

Een groot risico voor de milieu-ambitie van het GLB is het feit dat er geen budget voorbehouden wordt voor de agromilieu- en klimaatacties (een combinatie van de ecoregelingen en de agromilieuklimaatmaatregelen), de spreekwoordelijke wortel om landbouwers groener te doen boeren. Terug krijgen de lidstaten meer ruimte om deze acties vorm te geven. Dat houdt een risico in, maar geeft hun ook de mogelijkheid om de acties en voorwaarden op maat te maken van de noden van boeren, een voordeel van het huidige voorstel.

Woelig jaar

De vele open vragen rond het toekomstige MFK en GLB brachten Europese boeren verschillende keren op straat het voorbije jaar. In mei al waarschuwden Boerenbond en Groene Kring dat de voedingsbevoorrading van de EU en haar strategische autonomie als ‘een kaartenhuisje’ in elkaar zou vallen zonder een toegespitst en sterk budget voor landbouw.

Boerenforum, Fugea en andere progressieve landbouworganisaties eisten vorige maand aan de luchthaven van Luik een sterk budget voor het toekomstige GLB om een agro-ecologische landbouw met een eerlijk loon voor boeren te verzekeren.

Het woelige jaar culmineerde op 18 december in Brussel. Duizenden boeren van over heel Europa trokken naar onze hoofdstad om te fulmineren tegen de EU. Een van de eisen van de organiserende organisaties was een ‘deftig’ budget voor landbouw. 2026 zal uitmaken of Europese beleidsmakers hun oren spitsten die dag…De mijne suizen er nog van.

Thor Deyaert