Sierappeltjes: mooi van de lente tot de herfst
Ieder jaar lokken de weelderig bloeiende boomgaarden duizenden bezoekers naar de Haspengouwse fruitstreek. Dit jaar stonden de eerste boomgaarden al eind maart in bloei en op 7 april stond de bloesemmeter op de volle 100%. Intussen is de bloesemperiode 2026 alweer achter de rug. Wie maar niet genoeg krijgt van dit jaarlijks terugkerend bloemenfestival, kan overwegen om een sierfruitboom in de eigen, ook kleinere, siertuin aan te planten.
We kennen allemaal de rijk bloeiende sierprunussen (sierkersen en -pruimen), vaak verhandeld onder de verzamelnaam ‘Japanse kerselaars’, waarvan er meer dan 100 soorten en variëteiten op de markt zijn. Wat minder bekend, maar wel vaak toegepast door tuinarchitecten, zijn de sierperen, met als bekendste vertegenwoordiger de Pyrus calleryana ‘Chanticleer’. Dan zijn er ook nog de wat minder gekende sierappeltjes: rijkelijk bloeiende, sierlijk gevormde, vrij klein blijvende boompjes, vaak met mooi glanzende blaadjes en in het najaar bulkend van de kleine, fraai gekleurde, decoratieve appeltjes. Het is dus hoog tijd om dit uitgebreide assortiment eens in de kijker te zetten.
Plantkundig
Naar plantkundige normen is het geslacht Malus, waar de sierappeltjes deel van uitmaken, met zijn ongeveer 40 botanische soorten een middelgroot geslacht. Vanuit tuinbouwkundig oogpunt ligt dat anders: met duizenden cultuurvariëteiten, zowel eetappels als sierappeltjes, is het sortiment bijzonder uitgebreid. In West-Europa zijn er ongeveer 150 cultivars van sierappel bekend, maar vooral in Canada en de Verenigde Staten zijn sierappels, mede dankzij hun zeer goede winterhardheid, erg populair. Sierappels, zowel de soorten als de cultivars, worden vaak omschreven als wilde appels.
Ook in België komt nog een inheemse soort voor: Malus sylvestris. Die kan je soms nog aantreffen in loofbossen, bosranden, houtwallen, struwelen en verwaarloosde boomgaarden. Ze hebben een voorkeur voor warme groeiplaatsen op een vochtige, matig voedselrijke, neutrale tot eerder kalkhoudende bodem. Deze wilde appel werd vroeger vaak gebruikt als onderstam voor gekweekte rassen, maar werd omwille van zijn forse groeikracht grotendeels verdrongen door minder groeikrachtige selecties. Malus sylvestris is slechts een van de vele soorten die aan de basis lag van het huidige sortiment sierappeltjes.
Toepassing
Sierappels danken hun populariteit niet alleen aan hun uitzonderlijk rijke bloei, maar ook aan hun relatief geringe omvang en hun aantrekkelijke vruchten. Die blijven, naargelang de variëteit, tot diep in de winter aan de boom hangen. In het verleden was de veredeling vooral gericht op bloeirijkheid en op bloem- en vruchtkleur, maar de laatste jaren werd er ook geselecteerd op ziekteresistentie (Malus-variëteiten zijn vooral gevoelig voor schurft en meeldauw), groeivorm, herfstkleur en duur van de vruchtdracht. Kortom, de recente rassen voldoen aan alle verwachtingen van de tuinliefhebber. Hieronder bespreken we er enkele.
Malus baccata 'Street Parade’
Deze Belgische selectie werd door een Nederlandse firma in 1982 voor het eerst in de handel gebracht. Het is een vrij kleine boom (4 à 6 m) met een eerder smalle, eivormige kroon. Zijn sterkste troef is zijn schitterende, rijke bloei met zijn talloze, in de knop witte en bij het uitlopen iets roze bloesems. Doordat ook de eenjarige twijgen al bloeien, duurt de bloei relatief lang. De eerder onopvallende vruchten zijn vrij klein en bruin-paars van kleur. Op latere leeftijd kan de kroon al eens uit vorm groeien, omdat de takken vrij zwak zijn en daardoor kunnen uitzakken.
Malus 'Golden Hornet'
Deze boom is matig hoog (tot 5 m) en gaat vrij strak op. Daardoor is hij ook geschikt voor kleinere tuinen. Uit de roze bloemknoppen verschijnen eind april, begin mei witte bloemen. Het blad is vrij donkergroen, verkleurt in de herfst mooi geel en valt pas in het late najaar van de boom. De echte sierwaarde van dit boompje ligt echter in zijn onwaarschijnlijk rijke vruchtdracht. Na de bloei verschijnen aan de boom ontelbare goudgele appeltjes, die tot laat in de winter aan de boom blijven zitten. De vogels eten deze vruchten pas als ze door de vorst wat zoeter zijn geworden.
Malus 'Evereste'
Deze cultivar werd in Frankrijk geselecteerd uit een partij zaailingen met Malus domestica (fruitrassen) en Malus Floribunda
De vruchten zijn rond tot iets afgeplat, oranjerood tot rood en vrij sterk gestreept. Zowel de bloei als de vruchtdracht zijn bijzonder rijk. Daarbij hebben vooral de vruchten veel sierwaarde. Bovendien blijven die ook nog heel lang aan de boom zitten. Het is een opvallend gezonde boom (schurft- en meeldauwvrij), met een mooie, sierlijke groeiwijze.
Malus 'Rudolph'
Dit is een Canadese cultivar met een extreme winterhardheid, op de markt geïntroduceerd in 1954. Het is een relatief kleine boom met een opgaande groeiwijze. Bij het uitlopen is het blad bronskleurig, om daarna donkergroen te worden met een lichtrode schijn. De bloei is zeer rijk met opvallend donkere paars-roze bloemen. De eerder kleine vruchten zijn ietwat langwerpig en oranjegeel van kleur, maar moeten het in sierwaarde afleggen tegen de prachtige en extreem rijke bloei. Het is een gezonde boom met een goede resistentie tegen schurft en meeldauw. De vruchtdracht valt wat tegen en de kleine appeltjes worden al vlug door de vogels opgegeten.
Malus floribunda
Deze oorspronkelijk uit Japan afkomstige soort, vermoedelijk een enkele eeuwen oude hybride, wordt in zijn land van herkomst omwille van zijn grote sierwaarde vaak in tuinen aangeplant. Ook bij ons is deze sierappel vlot in de handel verkrijgbaar. Het is een goed groeiende boom met een ronde tot schermvormige kroon en iets afhangende takken, die een uiteindelijke hoogte bereikt van zo'n 6 m. Hij bloeit zeer rijk met lichtroze bloemen, die in de latere bloei naar wit verkleuren en in de knop donkerroze zijn. De bloei wordt gevolgd door massaal veel, eerder onopvallende, kleine, dofgele vruchten, die soms een rode blos vertonen.
Andere sierappels
Bovenstaande sierappelvariëteiten zijn mooie en gezonde boompjes, maar zijn slechts een zeer beperkte greep uit het grote aanbod. Andere opvallende sierappels zijn onder andere Malus baccata ‘Gracilis’, een treurvorm met witte bloemen en 1 cm grote, gele vruchten en Malus 'Red Jade', eveneens een treurvorm met witte bloemen en 1,5 cm grote glanzend rode vruchten. Er zijn ook nog de Malus ‘Adirondack’, een dwergsierappel met een uiteindelijke hoogte van 3 m, witte bloesems en talrijke, rode, 1,5 cm grote vruchten en Malus ‘Wintergold’, een forse groeier (tot 8 m hoog) met een brede kroon, witte bloesems en heldergele, 1,5 cm grote vruchten. En zo kunnen we nog 100 bomen doorgaan, er is zonder twijfel een sierappel voor elke tuin.
