Mathilde Dezwarte: “Ik zit vaak in tweestrijd, maar je kan jezelf niet in 4 delen”

‘De Keibol’ verwijst naar ‘Kei van een stad’, gelinkt aan Poperinge. ‘Bol’ verwijst dan weer naar de hoeveproducten als een bolletje ijs en een bol kaas die je hier kan vinden. Maar hoewel de naam nog maar 6 jaar oud is, gaat de geschiedenis van deze hoeve veel langer terug. Mathilde Dezwarte neemt ons mee in haar verhaal.

Gedurende hoeveel generaties wordt er al geboerd op deze locatie?

Mijn man Bert is de vijfde generatie, de geschiedenis gaat terug tot 1800. Dit was vroeger een typisch gemengd bedrijf. Mijn schoonouders Johan en Ann kozen ervoor om te specialiseren in de melkveetak en groeiden van 30 naar 60 melkkoeien. Het ruwvoer wordt zoveel mogelijk zelf geteeld. Melken gebeurt nog in een 2 x 4-visgraat, maar op termijn willen we graag investeren in een robot.

Leger werd landbouw

Had je altijd al een passie voor landbouw?

Ik kom totaal niet uit een landbouwersgezin. Mijn mama was leerkracht en mijn papa militair. Ik droomde ervan om in het leger te gaan en startte Nautische wetenschappen aan de Zeevaartschool, maar dat bleek dan toch niet echt mijn ding. Omdat ik niet op kot wilde gaan en wel benieuwd was naar de landbouw, kwam ik op het idee om over te schakelen naar de richting Agro-industrie. In mijn tweede jaar aan de hogeschool leerde ik Bert kennen. Zo ben ik stap voor stap in de sector gerold. Al moet ik zeggen dat ik het in het begin zeker niet evident vond. Het was geen voorbestemd pad, maar mijn passie voor melkveehouderij is met de jaren gegroeid.

Hoe heb je de beslissing gemaakt om buitenshuis te gaan werken?

Bert heeft zelf eerst buitenshuis gewerkt, tot hij in 2020 in samenuitbating met zijn vader het bedrijf deels overnam. Ik volgde toen nog een schakeljaar naar biowetenschappen. Het was een evidentie dat Bert eerst zelf zou overnemen, maar we hebben er wel veel over gepraat. Toen ik afstudeerde, was het de beste keuze om nog niet allebei in het bedrijf te stappen. Met 3 personen een inkomen halen uit 60 melkkoeien is immers lastig.

Korte keten

Er is veel veranderd toen Bert in het bedrijf stapte. Vanwaar de keuze voor de korte keten?

Uitbreiden in aantal koeien en in areaal is binnen de huidige wetgeving en ook economisch gezien bijna onmogelijk. Bert hoorde als jongere vaak hoe slecht de melkprijs was, en zo begon het idee te rijpen om de melk zelf te verwerken. Ik heb Bert altijd gesteund in zijn plannen, maar ben ook duidelijk geweest. Mijn passie ligt in de stal bij de koeien, niet in het maken van zuivel en ijs. De verwerking en de verkoop is zijn ding, maar ik help uiteraard altijd met plezier.

Intussen maken we al 6 jaar ijs, yoghurt, desserts en boter. Bert staat op 3 verschillende markten, levert aan horeca en ook hier op het bedrijf hebben we geïnvesteerd in een mooie, nieuwe ruimte en hoevewinkel om mensen te ontvangen. Intussen wordt zo’n 15% van de melk zelf verwerkt.

Verrijkende, maar pittige combinatie

Jij werkt intussen ook nog als adviseur bij DLV. Werkt die combinatie goed?

Ik verdiep me in omgevingsvergunningen, dus dat is best pittig. Maar het is ook enorm interessant en die kennis kan ik ook hier thuis goed gebruiken. Overdag moet ik vooral veel nadenken, ’s avonds wanneer ik in de stal of met de verwerking bezig ben, kan ik hoofdzakelijk mijn handen gebruiken. Al vraagt boeren uiteraard ook veel denkwerk. Die combinatie is absoluut verrijkend. Natuurlijk is het vaak puzzelen en werken we heel hard. Ik zit vaak in tweestrijd, want het is moeilijk om betrokken te zijn bij het bedrijf als je uit werken gaat en alle zorg voor het gezin opneemt. Met jonge kinderen blijft er vaak weinig tijd over, maar het is wel degelijk mijn wens om een rol op te nemen in het landbouwbedrijf. Ik vind het bijvoorbeeld jammer dat ik amper iets weet over het rantsoen of over de technische resultaten, maar dat went en je kan jezelf ook niet in 4 delen. Ik haal energie uit mijn job, het werk thuis én uit de kinderen. Al vreten die natuurlijk ook energie. (lacht)

Hoe ziet jullie taakverdeling eruit?

Ik neem eigenlijk alle verantwoordelijkheid over de kinderen en het huishouden op mij. Ik breng ze naar school en naar de crèche en probeer dan mijn 8 uur werktijd als adviseur te doen. Bert haalt de oudste op van school en ik zorg dat ze gegeten hebben en in bed liggen. Dan begint het tweede deel van mijn dag en ben ik tot pakweg 22 uur bezig in de stal en met de verwerking. De koeien geven me rust. Na een drukke werkdag kom ik graag even in de stal. Alles is natuurlijk afhankelijk van de periode in het jaar, maar dat is ongeveer een typische dag voor mij.

De overgang van 1 naar 2 kindjes was in dat opzicht niet makkelijk, want de jongste sliep niet goed, waardoor ik veel minder buiten kon zijn. Gelukkig kunnen we ook een beroep doen op flexi-jobbers en studenten om bij te springen. Bert zorgt samen met zijn vader voor het dagelijkse management van het landbouwbedrijf, heeft de leiding over de verwerking en doet ook zelf de verkoop op markten.

Kijken jullie ernaar uit om samen voltijds het bedrijf te runnen?

Het is natuurlijk altijd leuker om samen aan hetzelfde doel te werken. Maar je kan niet verwachten dat je wanneer je met iets nieuws begint, je er meteen een inkomen voor 2 personen uit kan halen. Maar de verwerking en verkoop lopen goed, dus we zien wel wat de toekomst brengt.

Sector met vele uitdagingen

Heb je vanuit de job als adviseur een goed beeld op de uitdagingen binnen de sector?

Ik werk de hele dag aan vergunningsaanvragen en dan zie je wel hoeveel onduidelijkheden er zitten in de regels die de overheid opstelt. Jongeren zijn gemotiveerd om hun bedrijf klaar te maken voor de toekomst, maar botsen op enorm veel vragen waarop zelfs wij niet altijd een sluitend ant-woord hebben. Dat zegt veel over de complexiteit van het dossier.

Ik heb ook de indruk dat niet elk landbouwbedrijf vandaag al volledig zicht heeft op de impact van de strengere eisen die vanaf 2030 zullen gelden. Dat is begrijpelijk. Tegelijk is het wel belangrijk om tijdig na te gaan wat die nieuwe verplichtingen voor het eigen bedrijf betekenen, zodat er voldoende ruimte blijft om de nodige stappen te zetten. Er is gelukkig financiële ondersteuning beschikbaar, maar de voorwaarden zijn vaak strikt en een dossier moet volledig correct zijn. Daarom raad ik landbouwers aan om hun situatie tijdig samen met een studiebureau te bekijken. Zo kunnen ze goed voorbereid aan de slag en kunnen ze onaangename verrassingen vermijden.

Daarnaast mag ook de administratieve last niet onderschat worden. De procedures, deadlines en documentatie vragen bijzonder veel tijd en inspanning. Ik ken weinig sectoren waar ondernemers zo intensief met administratie en vergunningen bezig moeten zijn.

Begrip voor het onvoorspelbare boerenleven

Hoe kijkt je familie naar je leven als vrouw van een landbouwer?

In het begin was dat wennen, zowel voor mij als voor hen. Kwamen Bert en ik weer eens te laat op een familiefeest, dan was er weinig begrip. Ik ben de dochter van een militair en een leerkracht, dus ons leven was perfect getimed en georganiseerd. Het boerenleven is het omgekeerde. Is het tijd om graan te dorsen, dan wordt de planning helemaal omgegooid. Moet er een koe kalven, dan moet alles wijken. Intussen is mijn familie die onvoorspelbaarheid gewend en hebben ze veel respect voor de boerenstiel.

Dat er vanuit de samenleving soms weinig begrip of erkenning is voor landbouwers, vind ik jammer. Tegelijk begrijp ik ook waar dat vandaan komt. Voor ik Bert leerde kennen, had ik zelf eigenlijk ook geen idee hoe intensief en onvoorspelbaar het boerenleven is. Als je er niet dagelijks mee in aanraking komt, is het moeilijk om je dat voor te stellen. Daarom geloof ik dat wederzijds begrip de sleutel is. Landbouwers moeten de kans krijgen om uit te leggen wat hun werk inhoudt, en burgers moeten die kans ook grijpen. Gesprekken met bezoekers zijn daarvoor ontzettend waardevol. We merken zelf dat mensen vaak met een heel ander beeld naar huis gaan wanneer ze zien hoeveel kennis, zorg en toewijding er achter een glas melk of een akker vol gewassen schuilen.

Aanvullend duo

Vind je een initiatief als VN ‘Jaar van de vrouwelijke landbouwer’ belangrijk?

Het is mooi om de rol van vrouwen op een landbouwbedrijf eens te benadrukken, zelfs al ben je op papier geen boerin. Niet om vrouwen op een voetstuk te plaatsen, maar wel om zichtbaar te maken hoeveel ze bijdragen aan een landbouwbedrijf. Achter heel wat landbouwbedrijven staat een vrouw die mee het verschil maakt, op haar eigen manier. Onze taakverdeling is vrij klassiek, maar ik vind dat geen probleem. We helpen elkaar overal waar we kunnen, zowel binnen als buiten. Lukt het één van ons niet om ergens op tijd te zijn, dan is daar geen ruzie over. Go with the flow, dat is de enige manier om ermee om te gaan.

Er zijn veel uitdagingen, maar we gaan er samen voor

Hoe zien jullie de toekomst?

Ondanks de grootte van ons bedrijf willen we toch een rendabele melkveetak uitbaten. Rendabel blijven ondernemen in een sector waar de marges klein zijn, is niet evident. Ook de voortdurende wijzigingen in regelgeving, de administratieve druk en tegelijk blijven investeren in een duurzame toekomst is niet makkelijk. Je wil vooruit, maar daarvoor heb je ook stabiliteit nodig. Om ons klaar te maken voor 2030 willen we investeren in een moderne stal, uitgerust met een melkrobot. Daarnaast zitten er nog tal van andere projecten en ideeën in ons hoofd om ons bedrijf verder uit te bouwen en toekomstbestendig te maken. Ambities genoeg dus, maar we beseffen ook dat je niet alles tegelijk kunt realiseren. Veel uitdagingen dus, maar we gaan er samen voor.

Nele Kempeneers (Pennenvrucht)