Landbouw en consument verbinden met een verhaal dat start op de weide

Het Land van Herve – een gedeelte van de Weidestreek – ligt in het noorden van de provincie Luik en omvat 15 gemeenten. Het glooiende, grasrijke gebied grenst aan de Voerstreek en ligt grofweg tussen de Maas en de Vesder.

Wie door het Land van Herve trekt, begrijpt meteen waarom de landbouwbeurs van Battice dit jaar teruggrijpt naar wat misschien wel het meest vertrouwde beeld van de streek vormt: de weiden, de koeien en uiteindelijk de melk. Hier is het groen niet zomaar decor. Het vertelt een landbouwverhaal van een bocagelandschap dat door generaties veehouders werd gevormd en dat nauw verbonden is met de melkproductie.

Landbouw begrijpbaar maken

Op meer dan 10 ha beursterrein zal dit thema zowel terugkomen op de stands als tijdens workshops en bijeenkomsten, met een duidelijk doel: tonen wat er achter een glas melk schuilgaat, van de weide tot de kwaliteitscontroles, via het dier, het melken en het werk van de veehouder. Die manier om vanuit een alledaags product de hele productieketen te belichten, zegt veel over wat de Beurs van Battice vandaag de dag geworden is. Het blijft een landbouwbeurs, met wedstrijden, dierententoonstellingen, veehouders en vakmensen, maar ze vervult al geruime tijd ook een andere functie, namelijk landbouw begrijpbaar maken aan mensen die er niet van leven. De organiserende vzw herinnert er overigens aan dat haar opdracht er sinds 1989 precies in bestaat om landbouw en platteland te promoten.

Focus op het traject van melk, van weide tot glas

Melk leent zich bijzonder goed voor die educatieve aanpak. Als typisch product van de regio is het bovendien een van de voedingsmiddelen waarvan de weg naar de consument zeer nauwlettend wordt gecontroleerd.

Bij elke ophaling op een bedrijf wordt vóór het vertrek naar het laboratorium een staal genomen. Voor een melkveehouder betekent dat 11 tot 13 monsternames per maand. Samenstelling, vetgehalte, eiwitgehalte, celgetal, eventuele aanwezigheid van antibiotica of gezondheidsparameters... achter de eenvoudige witte vloeistof gaat een hele reeks controles schuil die grotendeels onzichtbaar zijn voor wie ’s morgens zijn fles melk opent.

De controle stopt overigens niet bij de analyses. Ze gaat terug tot de omstandigheden waarin wordt gemolken, de uitrusting en het dierenwelzijn. De sector beschikt bovendien al meer dan 25 jaar over het lastenboek Integrale Kwaliteitszorg Melk (IKM). Dat bevat criteria die verdergaan dan de wettelijke verplichtingen en omvat sinds enkele jaren ook aspecten die verband houden met de duurzaamheid van de bedrijven. Volgens de gegevens die tijdens de persconferentie werden voorgesteld, is meer dan 99% van de melkveehouders bij het systeem aangesloten.

De landbouwbeurs wil die realiteit tastbaar maken. In de hal kunnen bezoekers tijdens de tweedaagse beurs workshops en demonstraties volgen over hoe melk wordt verwerkt. Jongeren kunnen er kennismaken met het melken, het maken van boter en met de hygiëneregels die noodzakelijk zijn om een kwaliteitsvol product te verkrijgen.

Het is echter enigszins paradoxaal dat er minder melkkoeien aanwezig zullen zijn dan je zou verwachten op een editie die volledig aan melk is gewijd. De sanitaire voorschriften omtrent het samenbrengen van dieren maken hun aanwezigheid immers ingewikkeld. Bij terugkeer op het bedrijf maakt de verplichte isolatie van de koe, die intussen ook verder gemolken moet worden, de werkzaamheden immers bijzonder moeilijk. Daarom zullen de organisatoren enkel jonge dieren en droogstaande koeien tonen.

Dit technische detail vat meteen een van de troeven van een beurs als Battice samen: achter het bijna tijdloze beeld van de koe in de wei duikt de zeer actuele realiteit van de veehouderij op, met haar sanitaire normen, kwaliteitseisen en dagelijkse beperkingen.

Duizend kinderen krijgen primeur

Nog vóór de deuren voor het grote publiek opengaan, richt Battice zich tot een doelgroep waar ze al geruime tijd extra aandacht aan besteedt. Op vrijdag 4 september zullen 1.042 leerlingen uit het zesde leerjaar uit een tiental gemeenten uit het Land van Herve het beursterrein inpalmen. Ze worden verdeeld over 102 groepen, telkens begeleid door een vrijwilliger. Voor de organisatoren heeft het immers weinig zin om over landbouw te praten zonder zich te richten tot degenen die morgen consumenten en burgers zullen zijn en… sommigen misschien ook landbouwprofessionals. Via 59 workshops leren ze over dieren, voeding, dierenwelzijn, milieu, energie. De boerderij wordt hier op die manier voorgesteld als een leeromgeving en niet louter een decor in het landschap.

Die aanpak wordt het hele weekend voortgezet. Kinderen jonger dan 12 jaar mogen gratis binnen en kunnen ook gratis deelnemen aan heel wat activiteiten. Elk kind krijgt 6 activiteitenkaartjes.

De burgemeester van Herve, Marc Drouguet, benadrukte dit aspect tijdens de persvoorstelling van de beurs. Volgens hem draait de bestaansreden van de beurs ook om het doorgeven van het landelijke erfgoed via de hedendaagse landbouw. Hij herinnerde er ook aan dat een van de bijzonderheden van het evenement de professionele organisatie is die grotendeels door vrijwilligers wordt gedragen en waarvan de uitstraling de gemeentegrenzen ruimschoots overschrijdt.

Internationaal trefpunt voor jonge veehouders

Battice wordt bovendien gedurende 5 dagen hét ontmoetingspunt voor jonge veehouders uit verschillende werelddelen. De Young Breeders School (YBS) organiseert er van 2 tot en met 6 september immers haar 24ste editie. Het verhaal begon bescheiden in 1999, met 30 jonge Belgen. Een kwart-eeuw later hebben al meer dan 2.300 deelnemers de opleiding gevolgd. Het is intussen een internationale referentie op het vlak van het toiletteren van runderen voor prijskampen.

De eerste deelnemers kwamen vooral uit België, Nederland, Duitsland en Frankrijk. Vandaag komen ze uiteraard nog altijd uit Europa, maar ook uit Canada, de Verenigde Staten, Australië en Nieuw-Zeeland. Dit jaar neemt voor het eerst ook een team uit Latijns-Amerika deel.

De editie 2026 brengt 158 jongeren uit meer dan 20 landen samen. 144 van hen werken met Holsteins en 14 met Belgisch witblauw, goed voor in totaal 27 teams. Ook de vervrouwelijking van de opleiding is opvallend. Sinds 2022 vormen meisjes de meerderheid en dit jaar vertegenwoordigen ze ongeveer 60% van de deelnemers. De opleiding is nochtans best zwaar. De dagen beginnen vroeg, vaak nog vóór zonsopgang, met de verzorging van de vaarzen. Drie dagen zijn gewijd aan opleiding, gevolgd door 2 dagen prijskampen. Wassen, voederen, de ligruimte klaarmaken, clipping, jureren en presenteren in de ring: de jongeren leren alle handelingen die nodig zijn om een dier voor te bereiden en om zijn kwaliteiten tot hun recht te laten komen, zonder daarbij het dierenwelzijn uit het oog te verliezen. Meer theoretische opleidingen, onder meer rond marketing en fotografie, vervolledigen het programma.

Meer dan techniek

Naast de techniek wordt ook een bepaalde visie doorgegeven. De lesgevers worden niet zomaar gekozen: dit jaar worden 10 erkende specialisten verwacht uit België, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Italië, Nederland en Canada. In de ring worden de jongeren beoordeeld door juryleden met ervaring in internationale prijskampen, maar het gaat om meer dan alleen het wedstrijdresultaat. Het doel is het dier te leren observeren, zijn kwaliteiten te begrijpen, ermee samen te werken en de juiste handelingen onder de knie te krijgen. Zo leren de deelnemers als het ware een gemeenschappelijke ‘vaktaal’.

Een ervaring die levenslang bijblijft

Ook de logistiek zegt iets over de regionale verankering van de school. Meer dan 180 Waalse vaarzen worden door veehouders ter beschikking gesteld van de jongeren. Zij vertrouwen gedurende enkele dagen een deel van hun selectie- en fokkerijwerk toe aan de deelnemers.

Daarnaast bieden 50 gezinnen uit de regio onderdak aan de deelnemers. ’s Avonds worden de gesprekken dus vaak voortgezet aan de keukentafel van een landbouwbedrijf, ver verwijderd van de formele sfeer van de workshops. Voor veel buitenlandse jongeren vormt die onderdompeling in de bedrijven van het Land van Herve zowel een menselijke ervaring als een professionele opleiding.

Op zaterdagavond presenteren de teams de specialiteiten uit hun land tijdens een ‘Wereldtour van de gastronomie’. Dit gezellige moment illustreert nogmaals dat de Young Breeders School veel meer is dan een puur technische opleiding. De contacten die in Battice worden gelegd, duren vaak veel langer dan de opleidingsweek. Verschillende oud-leerlingen ontmoeten elkaar later opnieuw op grote Europese of internationale landbouwbeurzen, waar ze actief zijn voor gerenommeerde fokbedrijven.

De school was lange tijd uitsluitend gericht op Holsteins, maar in 2023 werd ook het Belgisch witblauw (blanc bleu belge - BBB) opgenomen in de opleiding. Die uitbreiding krijgt dit jaar een nieuwe dimensie. De BBB-opleiding verwelkomt niet alleen jonge Walen, maar ook deelnemers uit Vlaanderen, Frankrijk en Canada. Het typische Belgische runderras maakt zo eveneens deel uit van deze internationale uitwisseling van vakkennis.

De winnaar bij de Holsteins krijgt een verblijf van 3 weken in Canada aangeboden door Holstein Québec. Zoals aangehaald vertelt deze prijs maar een deel van het verhaal. In Battice worden genetica, selectie en het klaarmaken van de dieren aangegrepen om een gemeenschap van jonge professionals te vormen. Ondanks hun verschillende talen en eigen landbouwsystemen vinden ze elkaar rond dezelfde interesses.

Die interesse begint trouwens al vóór de leeftijd van 13 jaar. Tijdens de Junior Show mogen kinderen van 6 tot 12 jaar op hun beurt een jong rund de ring in leiden. Twee weken voor aanvang van de beurs waren er hiervoor al 18 deelnemers ingeschreven. Volgens de organisatoren liep dit aantal bij vorige edities vaak op tot ongeveer 30.

Bleu du Maine is al 40 jaar verbonden met Battice

De runderen zullen overigens niet als enige de wedstrijdringen vullen. Het schapenpaviljoen is al lange tijd een van de vaste onderdelen van Battice. Maar het krijgt dit jaar extra aandacht. De Bleu du Maine, een ras met een blauwgrijze vacht en een donkere neus, staat er immers centraal.

De geschiedenis van dit schapenras in de regio gaat ver terug. Het ras is afkomstig uit het Franse departement Mayenne, een landschap dat veehouders graag vergelijken met dat van het Land van Herve. Bleu du Maine kwam eind jaren 70 en begin jaren 80 naar België. De eerste dieren die in ons land werden ingevoerd, kwamen precies in de regio Herve terecht.

In 1983 organiseerde de Beurs van Battice de eerste Belgische prijskamp voor het ras. Sindsdien bleef het vrijwel onafgebroken een onderdeel van de beurs, behalve wanneer sanitaire omstandigheden dat onmogelijk maakten. De editie 2026 markeert daarmee meer dan 4 decennia trouwe aanwezigheid op de beurs. Ter gelegenheid daarvan wordt de traditionele wedstrijd op zaterdag uitgebreid naar beide dagen, dus ook op zondag. Zo krijgen de fokkers meer tijd en zo ontstaat er ruimte voor ontmoeting tussen vakmensen.

Alles over het schaap

Bleu du Maine is echter slechts één onderdeel van een bijzonder uitgebreid geheel. Tijdens het beursweekend zullen meer dan 300 schapen door de tent van het schapenpaviljoen trekken, waaronder ongeveer 100 Bleu du Maine. Vijf andere rassen nemen deel aan de officiële interprovinciale wedstrijden: Rouge de l’Ouest en Vendéen op zaterdag, gevolgd door Beltex, Franse Texel en Dassenkop op zondag.

De kracht van het schapenpaviljoen schuilt echter precies in het feit dat het niet langer alleen prijskampdieren naast elkaar zet. In de loop der jaren is het uitgegroeid tot een plek waar de hele schapenketen wordt belicht. De scheerdemonstraties, die traditioneel veel bezoekers aantrekken, vormen daarvan de meest spectaculaire kennismaking. Ze herinneren er ook aan dat er van dit dier ook een grondstof komt. Veel bezoekers leggen geen duidelijke link meer tussen wol en het schaap.

De ‘wolroute’ laat bezoekers de vezel volgen van de vacht tot de verwerking. Wassen, kaarden, spinnen en verven: kinderen kunnen het materiaal in verschillende stadia bewerken en naar huis gaan met een klein voorwerp dat ze tijdens de workshops hebben gemaakt. Achter de schijnbare eenvoud van dit initiatief zit dezelfde logica als bij de melk-route: tonen welke tussenstappen doorgaans verdwijnen tussen het landbouwproduct en het afgewerkte product.

Het schapenpaviljoen wil ook aandacht besteden aan het beroep van de schapenhouder. Arsia (de Waalse zusterorganisatie van Dierengezondheidszorg Vlaanderen) en fokkerijorganisatie Elevéo zijn aanwezig om vragen te beantwoorden over identificatie, diergezondheid en de opvolging van de kuddes. De faculteit Diergeneeskunde van de ULiège organiseert er voor het derde jaar op rij workshops, onder meer voor jongeren. Ook hier is het doel om te tonen hoe de diergeneeskunde er vandaag de dag op het platteland uitziet. Wie weet kunnen ze enkele jongeren warm maken voor het beroep…

Op zondag zullen de demonstraties met herdershonden en het drijven van kuddes ongetwijfeld de aandacht trekken van het publiek.

Via prijskampen, scheren, wol en het werk met herdershonden staat het schaap centraal in een volledige keten, in het geheel van knowhow, beroepen en praktijken die voortdurend evolueren.

Extra tent voor de rundveerassen

Elders op het terrein zullen dit jaar bijzonder veel rundveestamboeken aanwezig zijn, waardoor een extra tent wordt voorzien. Limousin, Blonde d’Aquitaine, Charolais, Aubrac, Bleue Mixte, Salers, Belgisch witblauw, Holstein, Rouge Pie de l’Est, Jersey, Montbéliarde, Normande en Parthenaise zullen de diversiteit van de veehouderij en het fokkerij- en selectiewerk illustreren.

De rassenparade vindt zaterdag om 16 uur plaats in de ring van de Hall des Criées.

Paardrijkunst in al zijn vormen

Ook de paarden behouden hun plaats. Ardense en Comtoise trekpaarden, Fjorden, Irish Cobs, ezels en minipaarden zullen elkaar afwisselen tijdens wedstrijden, demonstraties en presentaties.

De Cercle d’Attelage du Pays de Liège organiseert een menrally, en daarnaast zullen ook demonstraties dressuur, jumping en paardenshows de 2 dagen opluisteren. Quentin Vaerman keert terug naar de ring, samen met de Écuries des Coudriers. De Kozakkenvoltige van L ’Âme Zébrée en de 8 amazones van de groep Cienca behoren tot de nieuwigheden van deze editie.

Ook kinderen worden uitgenodigd om hun beoordelingsvermogen te oefenen. Op zondag nemen zij deel aan de verkiezing van het Gouden Veulen en het Zilveren Paard. Ook dit is weer een manier om hen op een actieve manier te laten kennismaken met de fokkerij.

Graslandbeheer vergt vakkennis

Door melk als centraal thema te kiezen, besteedt deze landbouwbeurs ook onvermijdelijk aandacht aan grasland. De weides zijn in het Land van Herve uitgegroeid tot een belangrijk landschapskenmerk.

De Prix du Mérite Agricole 2026, gecoördineerd door Groupe d'Action Locale (GAL) Pays de Herve en de schepenen van Landbouw van de betrokken gemeenten, staat dit jaar dan ook in het teken van ‘Weiden, ze vormen het hart van het Land van Herve’. Die keuze is niet toevallig. Het typische bocagelandschap van de regio is opgebouwd rond graslanden die door melkveekuddes worden begraasd. Technische ontwikkelingen, economische beperkingen en veranderingen in de zuivelketen leiden vandaag de dag echter tot een afname van de beweiding.

Nochtans biedt begrazing volgens de organisatoren van de prijs landbouwkundige, ecologische en economische voordelen. Begrazing draagt ook bij aan het onderhoud van het landschap. Begrazing vergt specifieke technische kennis over graslandbeheer: percelen observeren, het grasaanbod beheren en zich voortdurend aanpassen aan de groeicondities. Daarom willen de organisatoren met deze editie van de prijs voor landbouwverdienste landbouwers in de kijker zetten die ervoor kiezen om beweiding in hun bedrijfsvoering te behouden of te verbeteren. De winnaar wordt op zondag 6 september bekendgemaakt op de stand van GAL.

De link met het algemene thema van de beurs is haast vanzelfsprekend: melk begint niet in de zuivelfabriek. Ze begint in de bodem, met gras, een kudde en de kennis van de veehouder die dit alles met elkaar verbindt.

Ruime aandacht voor streekproducten

Aan het andere uiteinde van de keten laat de beurs zien wat er met deze producten gebeurt zodra ze het landbouwbedrijf verlaten. Het fijnproeversdorp van Apaq-W blijft groeien. De stand wordt ondergebracht in een tent die inmiddels ongeveer 1.500 m² groot is en die zal 50 producenten samenbrengen. Vlees, zuivelproducten, groenten, bakkerijproducten, honing, confituur, pasta, dranken en fruitproducten zorgen voor een bijzonder breed overzicht van de lokale productie. Melk en kaas krijgen er logischerwijze een prominente plaats.

Battice is met dit ruime aanbod geen museum van het platteland en evenmin een verkoopbeurs. Hier gebeurt een ontmoeting van 2 werelden die elkaar steeds minder goed kennen: zij die produceren en zij die consumeren.

Twee dagen lang zal het, tussen de weiden van het Land van Herve en in de gangen van het beursterrein, gaan over genetica, melk, schapen, paarden, kaas, begrazing en kennisoverdracht. Maar achter die veelheid aan activiteiten tekent zich één verhaal af: dat van een landbouw die niet langer alleen bekeken wil worden, maar ook begrepen.

Marie-France Vienne