Opinie: De biodiversiteitsrekening wordt niet betaald in Leuven
Laat ik beginnen met te zeggen wat de tekst is: intellectueel verzorgd, academisch gestaafd en in veel opzichten goed bedoeld. Maar er is één fundamenteel probleem: niet één van de 9 auteurs draagt ook maar één gram van de risico's van de maatregelen die zij voorstellen.
Geen van hen wordt wakker om 5 uur 's morgens met de vraag of de oogst van dit jaar de schulden van vorig jaar zal kunnen delgen. Geen van hen heeft zijn levenswerk moeten afbouwen omdat een modellenberekening zijn bedrijf tot stikstofvervuiler maakte. Ze dragen geen enkel risico. Ze hebben, zoals men in het Engels zo treffend zegt, geen enkele skin in the game. En precies dat maakt dit soort visieteksten gevaarlijk. Niet om wat ze zeggen, maar om wat ermee gedaan wordt.
De prioriteitenomkering
De kern van de Metaforum-visietekst is een fundamentele ommekeer van prioriteiten. Biodiversiteitsherstel wordt het kader en voedselproductie wordt een functie die daarbinnen mag opereren. Het driecompartimentenmodel verdeelt Vlaanderen netjes op: hier mag je intensief boeren, daar moet je extensiveren, en ginder wordt het natuur. Wie beslist over die grenzen? Niet de boer. Wie draagt de gevolgen? De boer, en alleen de boer.
Wij hanteren een andere volgorde: landbouw is een strategische sector die in de eerste plaats instaat voor onze voedselzekerheid. De coronacrisis, de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten, de energiecrisis: ze leerden ons dat afhankelijkheid van het buitenland voor kritieke basisbehoeften een samenleving enorm kwetsbaar maakt. Wie de voedselproductie afbouwt in naam van biodiversiteit, maakt precies dezelfde fout als wie de energieproductie afbouwde in naam van het klimaat.
De auteurs erkennen zelf dat hun maatregelen drastisch zijn. Dat klopt, maar drastische maatregelen hebben drastische gevolgen. De initiële plannen voor de Europese Natuurherstelwet zouden al meer dan 170.000 ha Vlaamse landbouwgrond omzetten in natuurgebied, meer dan een kwart van alle landbouwgrond die we nog hebben.
De KU Leuven bouwt op precies diezelfde logica verder. Dat zijn echter geen abstracte hectares. Dat zijn bedrijven, gezinnen, levens.
'Agribashing’ met een diploma
De visietekst pleit ook voor een vermindering van de consumptie van dierlijk eiwit als beleidsmaatregel. Ik denk dan aan de Vlaamse varkenshouder die op zijn dieptepunt 40 euro verlies per varken boekte. En dan wordt hem vanop een universitair podium verteld dat de consument minder van zijn product moet eten. Dit is geen wetenschappelijk advies meer. Dit is institutionele agribashing. Ze draagt een academische stempel, wat haar extra gevaarlijk maakt. Een KU Leuven-visietekst kan immers beleidsmakers dekking geven om maatregelen door te voeren waarvoor het democratische mandaat ontbreekt.
Onze boeren staan dag in dag uit in rechtstreeks contact met de natuur. Zij begrijpen beter dan wie ook wat een gezonde bodem, een schoon waterlichaam of een levende akkerrand betekent. het zijn immers ook hun bodems, hun water, hun akkers. Ze hebben er zelf belang bij om die te verzorgen. Zij zijn geen probleem dat opgelost moet worden. Zij zijn een deel van de oplossing.
Meer van hetzelfde, zwaarder verpakt
De Metaforum-visietekst is beleidsmatig geen nieuw geluid. Het is een academisch geformaliseerde verdediging van de Green Deal-logica: minder gewasbeschermingsmiddelen, minder bemesting, meer extensivering, ambitieuze uitvoering van de Natuurherstelwet, subsidies voor beheerovereenkomsten. Dat is precies de as waartegen wij ons al jaren verzetten. In Vlaanderen is het aantal landbouwbedrijven op amper 2 decennia bijna gehalveerd. De stikstofwetgeving legt de landbouw normen op die tot 40 keer strenger zijn dan die voor de industrie. De bufferstroken nemen al 14.000 ha uit gebruik. En nu vertelt de KU Leuven ons dat het allemaal nog ambitieuzer moet.
Wat ik mis in de visietekst is simpel: een sociaal-economische impactanalyse. Hoeveel bedrijven gaan er dicht? Hoeveel jobs gaan er verloren in de verwerkende industrie en bij de toeleveranciers? Hoeveel neemt onze voedselafhankelijkheid toe en wat kost ons dat op termijn? Die vragen staan nergens. En de reden is ook hier dezelfde: de auteurs dragen de gevolgen niet zelf.
Wie moet er aan tafel zitten?
Het Vlaams Belang heeft als eerste partij gepleit voor een onafhankelijke wetenschappelijke commissie die beleid objectief doorrekent op economisch, sociaal én ecologisch vlak. Wetenschap moet een rol spelen in beleid. Maar wetenschap mag beleid niet vervangen.
De KU Leuven heeft een interessante tekst geschreven. Maar interessante teksten zijn geen beleid. En beleid dat enkel door theoretici geschreven wordt, eindigt zoals we de voorbije decennia gezien hebben: in blokkerende tractors, in stoppende boeren, in een sector die elke dag een stukje kleiner wordt.
Het is tijd om te stoppen met over de boeren te praten. Het is tijd om met de boeren te praten.
