Wat doet de aangestelde curator bij een faillissement van een landbouwer?
Landbouwers zijn sinds de hervorming van het ondernemingsrecht ook expliciet als ondernemers aangewezen die failliet kunnen gaan. Dit geldt zowel voor de natuurlijke personen die landbouwers zijn, als voor de landbouwbedrijven die in een vennootschap zijn ondergebracht. Waar een faillissement sowieso al ingrijpend is, geldt dat des te meer in geval van faling van een landbouwer, aangezien de vruchten op het veld en de dieren in de stal natuurlijk ook na het faillissement verder zorg nodig hebben.
In dit artikel belichten we daarom de voorwaarden en gevolgen van een faillissement van een landbouwbedrijf.
Wanneer in faling?
Elke onderneming – hetzij een natuurlijke persoon, hetzij een vennootschap of andere rechtsvorm – kan volgens de wet failliet verklaard worden, indien de schuldenaar ‘op duurzame wijze heeft opgehouden te betalen’ en indien ‘het krediet van de schuldenaar geschokt’ is. Deze plechtige bewoordingen verdienen wat nadere uitleg. ‘Op duurzame wijze ophouden te betalen’ betekent dat de onderneming haar opeisbare schulden niet meer systematisch kan voldoen en een toestand van insolventie (bankroet) kent. ‘Het krediet is geschokt’ betekent dat schuldeisers, leveranciers en partners geen vertrouwen meer hebben in het vermogen van de onderneming om haar verplichtingen na te komen. Deze ondernemers krijgen geen nieuwe lening of betalingsuitstel meer.
Wanneer een onderneming zich in een staat van faillissement bevindt, kan elke schuldeiser of de Procureur des Konings de ondernemer in kwestie dagvaarden in faling voor de ondernemingsrechtbank. Een ondernemer kan ook zelf aangifte doen van een faling, in de volksmond bekend als ‘de boeken neerleggen’. De ondernemingsrechtbank onderzoekt in elk van de hypotheses of bovenstaande voorwaarden van faling zijn vervuld. Het vonnis van faillietverklaring en de staking van betaling worden binnen de 5 dagen bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad.
Aanstelling van een curator
Van zodra het faillissement wordt uitgesproken, verliest de gefailleerde landbouwer van rechtswege het beheer over al zijn goederen en over de goederen die hij tijdens de procedure verkrijgt, wanneer de oorzaak dateert van vóór het faillissement. De ondernemingsrechtbank stelt daarom onmiddellijk na de faillietverklaring een curator aan. De rechtbank benoemt minstens één curator en een rechter-commissaris. De curator is een onafhankelijke advocaat die handelt in het belang van de gezamenlijke schuldeisers én de boedel.
De curator krijgt, zodra aangesteld, volledig beheer over het vermogen van de gefailleerde onderneming of persoon. Hij voert onder meer de volgende taken uit: het vaststellen van het actief en passief van de boedel (het inventariseren van bezittingen, schulden, contracten...), het beheren, bewaren en realiseren (verkopen) van de activa ten gunste van de schuldeisers, het opstellen van verslagen aan de rechtbank, enzovoort. In 1 zin samengevat moet de curator dus alles wat de gefailleerde bezit te gelde maken en de opbrengst verdelen onder de schuldeisers.
De curator werkt onder toezicht van de rechter-commissaris en rapporteert verplicht over elke stap. Zijn taak eindigt bij de afsluiting van de faillissementsprocedure.
Voortzetting van de activiteit door de curator?
Een faillissement van een landbouwbedrijf brengt een aantal heel specifieke problemen met zich mee door de aanwezigheid van dieren en teelten te velde. Die kunnen evident geen maanden wachten op een afwikkeling van de faling. De curator zal daarom snel moeten beslissen of hij de activiteit van de landbouwer voorlopig voortzet met het oog op een overname, dan wel of hij machtiging aan de ondernemingsrechtbank vraagt om de dieren en teelten te verkopen.
Dergelijke voortzetting van activiteit voor een landbouwbedrijf gebeurt eerder uitzonderlijk. Omdat zo’n voortzetting van activiteit gebeurt onder de verantwoordelijkheid van de curator, zijn weinig curatoren happig om het landbouwbedrijf draaiende te houden met het oog op een overname. Enkel wanneer er zich meteen een overnemer aandient, zal een curator geneigd zijn om het bedrijf voorlopig voort te zetten.
Beslist de curator om de activiteit van de gefailleerde landbouwer niet voort te zetten, dan zal hij machtiging vragen om onmiddellijk tot verkoop van bederfbare goederen over te gaan. Op die manier kan de curator snel de dieren en voorraden van een bedrijf verkopen.
De lopende pacht- en andere overeenkomsten
Een bijzonder geval betreft de zogenaamde lopende overeenkomsten. Op het moment van faling heeft de gefailleerde landbouwer ongetwijfeld nog actieve en lopende contracten. We denken hierbij uiteraard aan lopende pachtovereenkomsten, maar ook leveringen van melk aan de melkerij of contracten voor levering van groenten of aardappelen zijn zogenaamde lopende overeenkomsten.
Volgens het Wetboek van economisch recht beslist de curator na zijn benoeming onverwijld wat er met deze lopende overeenkomsten moet gebeuren. Meer in het bijzonder bepaalt hij of hij deze overeenkomsten verder wil uitvoeren of niet. Een belangrijke kantmelding daarbij is dat de curator een lopende overeenkomst niet alleen eenzijdig mag beëindigen indien het beheer van de boedel dit vereist. Hij hoeft hiervoor ook niet de gewone opzeg- of beëindigingsformaliteiten te respecteren. Waar bijvoorbeeld een opzeg door een pachter normaliter een opzegtermijn van één jaar vereist, hoeft de curator geen opzeg te geven en deze opzegtermijn niet te doorlopen. Hij moet enkel beslissen om de lopende overeenkomst niet verder uit te voeren.
