Kan de politie een tractor in beslag nemen en vernietigen?
Op de laatste grote landbouwbetoging zou de politie een tractor in beslag hebben genomen, die ze nu zouden vernietigen. Kan dit echt of is dit een gerucht dat de ronde doet en dat wettelijk gezien niet mogelijk is?
Vooraleer in te gaan op de bevoegdheden van de politie tijdens manifestaties en betogingen, lijkt het aangewezen om eerst het onderscheid tussen een inbeslagname en een verbeurdverklaring te verduidelijken.
Inbeslagname versus verbeurdverklaring
Een inbeslagname in het kader van een politieoptreden tijdens een betoging is een dwangmaatregel waarbij de politie goederen of voorwerpen in beginsel tijdelijk aan de macht van de bezitter onttrekt. Eenvoudig uitgelegd neemt de politie het voorwerp of voertuig af dat de persoon bij zich heeft. De inbeslagname is bij aanvang een tijdelijke maatregel, maar die kan uitmonden in een zogenaamde verbeurdverklaring of confiscatie.
De verbeurdverklaring is een definitieve straf waarbij de rechter beslist dat iemand de eigendom over bepaalde goederen of geldbedragen verliest aan de staat. In beslag genomen goederen of voertuigen kunnen het voorwerp uitmaken van een verbeurdverklaring.
De vernietiging van een in beslag genomen tractor lijkt ons dan ook niet zomaar mogelijk. Enkel in heel uitzonderlijke gevallen of pas na een gerechtelijke procedure voor de strafrechter kan de rechtbank beslissen dat een in beslag genomen voertuig wordt verbeurdverklaard met het oog op vernietiging.
Politionele bevoegdheden tijdens een betoging
Tijdens een betoging beschikt de politie over diverse bevoegdheden om de algemene veiligheid te garanderen. Een van die bevoegdheden is de inbeslagname van goederen of voertuigen.
Op grond van art. 30 van de Wet op het politieambt mag de politie tijdens een betoging in de plaatsen waartoe zij wettelijk toegang hebben, de voorwerpen of dieren die een gevaar betekenen voor het leven of de lichamelijke integriteit van personen of de veiligheid van goederen aan het vrije beschikkingsrecht van de eigenaar, de bezitter of de houder onttrekken, zolang dat met het oog op de openbare veiligheid of de openbare rust vereist is. Deze bestuurlijke inbeslagneming geschiedt volgens specifieke richtlijnen en onder de verantwoordelijkheid van een officier van bestuurlijke politie.
De politie kan dus een tractor in beslag nemen, maar enkel als aan verschillende voorwaarden is voldaan. Zo moet de bedreiging van de openbare orde concreet en actueel zijn, en volstaat een hypothetische of algemene bedreiging niet. Bovendien moet de tractor aantoonbaar worden gebruikt of bestemd zijn om de betoging te verstoren (bijvoorbeeld als barrière, als middel tot geweld, voor vervoer van gevaarlijke materialen, enzoverder). Tot slot moet het gaan om een concreet gevaar voor personen of goederen. Een louter materieel ongemak volstaat niet.
Wat na de inbeslagname?
Volgens dezelfde Wet op het politieambt worden de in beslag genomen voorwerpen maximaal 6 maanden bewaard en ter beschikking gehouden van de houder, bezitter of eigenaar. Enkel wanneer er dwingende redenen van openbare veiligheid zijn, kan de bevoegde overheid van bestuurlijke politie onmiddellijk tot vernietiging beslissen. Die beslissing tot vernietiging is heel uitzonderlijk en moet altijd gerechtvaardigd zijn door dwingende redenen van openbare veiligheid. De bevoegde overheid moet die beslissing motiveren en kan er niet willekeurig toe overgaan.
Na de bestuurlijke inbeslagname moet de politie de tractor in principe dus bewaren en gewoon teruggeven als het gevaar voorbij is. De definitieve onttrekking (zoals vernietiging of verbeurdverklaring) is niet het doel van de bestuurlijke inbeslagneming. Alleen bij een heel ernstig, acuut en onoplosbaar gevaar voor de openbare veiligheid mag vernietiging worden overwogen. Dit is bijvoorbeeld denkbaar bij explosieven, zwaar vervuilende goederen of volstrekt onveilig verklaarde voertuigen waar geen enkele veilige opslag mogelijk is. De eigenaar moet, wanneer het gevaar wijkt en wanneer er geen dwingende reden (meer) bestaat, het voertuig normaal gezien terugkrijgen.
Strafrechtelijke afhandeling en mogelijke verbeurdverklaring
Een bestuurlijke inbeslagname door de politie kan echter ook uitmonden in een verbeurdverklaring door de strafrechter als de bestuurder van de tractor ook vervolgd wordt voor de politierechtbank of correctionele rechtbank. Wanneer immers feiten naar boven komen die strafrechtelijk vervolgd worden, kan het betreffende voertuig, indien het relevant is voor het strafonderzoek of indien het als instrument voor het misdrijf diende, in de strafprocedure aan de strafrechter worden voorgelegd met een vraag tot verbeurdverklaring. De artikelen 43 en 43bis van het Strafwetboek voorzien immers dat de strafrechter het voorwerp (zoals een tractor) kan verbeurdverklaren, ook indien het in beslag genomen goed niet toebehoort aan de veroordeelde.
Het is deze strafrechter die exclusief bevoegd is om definitieve sancties als verbeurdverklaring uit te spreken. Dat geldt ook als het voorwerp oorspronkelijk bestuurlijk in beslag is genomen. De verbeurdverklaring is pas definitief nadat de strafrechter deze uitdrukkelijk beveelt. Tot dat moment is de bestuurlijke inbeslagname louter een tijdelijke onttrekking. De aard van de maatregel wijzigt bij het vonnis van tijdelijke inbeslagname naar definitieve verbeurdverklaring. In dat laatste geval gaat het verbeurdverklaarde voertuig gebruikelijk naar de FOD Financiën, die het zal verkopen.
