Vlaming wil gezond eten, maar voedselomgeving maakt dat moeilijk
Vlamingen willen voor gezonde voeding kiezen, maar vinden die onvoldoende bereikbaar, aantrekkelijk en betaalbaar. Dat blijkt uit ‘De Grote Voedselkaart’, een burgerwetenschapsproject over voedselomgevingen in Vlaanderen. Met dit project bracht gezondheidsinstituut Sciensano voor het eerst in kaart hoe Vlamingen zelf hun voedselomgeving ervaren.
In april 2025 lanceerde Sciensano een app waarop burgers inzichten en ervaringen konden delen over hun voedselomgeving. De deelnemers gaven supermarkten, restaurants, fastfoodzaken of andere voedselpunten in hun buurt een score op bijvoorbeeld hun bereikbaarheid, de prijs en de kwaliteit van het aanbod. Daarnaast peilde het gezondheidsinstituut aan de hand van open vragen naar de mening van de deelnemers over het voedselaanbod in hun buurt.
Bereikbaarheid is essentieel
Uiteindelijk namen 2.364 burgers actief deel aan de burgerbevraging. Zij gaven aan dat bereikbaarheid de belangrijkste reden is om een voedselpunt te bezoeken, gevolgd door smaak, vriendelijkheid van het personeel en gemak. Voedingswaarde was slechts bij 4,3% van de beoordelingen een reden.
Gezondheid hangt af van type voedselpunt
Hoe gezond burgers het aanbod vinden, hangt sterk af van het type voedselpunt. Op een schaal van 1 tot 5 geven burgers korte keten-initiatieven gemiddeld een 4,3 voor de gezondheid van het aanbod. Fastfood- en afhaalpunten scoren met 2,0 aanzienlijk lager. Supermarkten (3,3) en restaurants (3,4) nemen een tussenpositie in.
Meer hoeve- en groente- en fruitwinkels gevraagd
Uit de burgerbevraging blijkt ook dat er vooral een verlangen bestaat naar meer groente- en fruitwinkels, hoevewinkels en korte keten-initiatieven. Maar die zijn vaak duurder en vooral moeilijker bereikbaar, wat het moeilijker maakt om ze in te passen in de dagelijkse routine.
Ongezonde voeding vlot bereikbaar rond scholen
“Heel wat deelnemers vinden daarnaast dat ongezonde voeding te vlot bereikbaar is, bijvoorbeeld in de omgeving van scholen”, vertelt onderzoeker Jonathan Benhaiem. Sciensano vergeleek de data van voedingspunten tussen 2008 en 2024 en concludeerde dat in 80% van de Vlaamse buurten het aanbod ongezonder is geworden. Uit een andere studie bleek dat er meer kinderen met overgewicht zijn in buurten waar meer fastfoodrestaurants en gemakswinkels in de buurt van scholen zijn.
“De bevraging is niet representatief voor de Vlaming, maar de resultaten zijn wel waardevol omdat ze aangeven dat er op veel plaatsen een onvoldoende gezond aanbod is”, zegt Benhaiem. “Daarover willen we een gesprek met de Vlaamse overheid opstarten. Wij proberen de woordvoerders te zijn voor de burgers die hebben meegedaan.”
Vier prioriteiten
Burgers en actoren uit de voedselomgeving (lokale besturen, supermarkten en korte keten-initiatieven) werkten samen 16 mogelijke acties uit. Vier acties kregen zowel van burgers als van andere actoren dezelfde hoge prioriteit:
1. Een verbod op reclame voor ongezonde voeding in de publieke ruimte.
2. Een ruimer gezond aanbod bij supermarkten.
3. Educatie rond gezonde en betaalbare voeding.
4. Het opschalen en toegankelijker en betaalbaarder maken van korteketen-initiatieven, via plaatsen waar voedselstromen worden gebundeld en producenten en consumenten met elkaar worden verbonden.
Dat gedeeld draagvlak voor acties om de voedselomgeving gezonder te maken, geeft Vlaamse en lokale beleidsmakers een concrete basis om op voort te bouwen.
Je kan het rapport hier lezen.
